توسعة دانش بشر گستره‌ای از علوم و فنون مختلف را پدید آورده، که اغلب برای عموم مردم، ناشناخته و گاه عجیب می‌نماید. در حوزة علوم انسانی که تظاهرات فیزیکی و عینی ملموس همچون سایر رشته‌های دانش تجربی را به همراه ندارد، این ابهام و اعجاب بیشتر است. شاخه‌های مختلف علوم انسانی توضیح، پیش‌بینی و کنترل رفتار فردی و اجتماعی انسان را بر عهده دارند و قواعد و قوانینی را برای سنجش و ارزیابی آن صورت‌بندی می‌کنند. آگاهی از این قواعد، توانایی درک الگوهای رفتاری سایر انسان‌ها و نحوه کنترل آنها را به دست می‌دهد. در این حال، کشورهایی که از این دانش آگاهی دارند و نهادها و سازمان‌های متولیِ آن را بنا نهاده‌اند با بهره‌مندی از قدرت اطلاعات و بینشی که به دست می‌آورند در مواجهه با سایر ملل از توانمندی بالاتری برای سامان بخشیدن به تدابیر، سیاست‌ها و اقدامات خویش برخوردارند.

نویسنده: حجت‌الاسلام و المسلمین مهدی طائب

چکیده

با مراجعه به کتاب آسمانی اسلام، قرآن، مشاهده می‌شود که پیشینة عملیات روانی به پیش از هبوط انسان به زمین باز می‌گردد. در واقع، شیطان، آنچنان که خود قسم یاد کرده است، از ابتدای خلقت آدم در صدد گمراه ساختن وی برمی‌آید. بدین‌سان، عملیات روانی در ساحتی فرازمانی و با سرپیچی ابلیس از دستور خداوند آغاز می‌شود و در سیر تدریجی تاریخی به ویژه در اعصار انبیاء عظام و ائمه معصومین (ع) ادامه می‌یابد. مجموعه مقالات "سیری در عملیات روانی در اسلام"، با تدقیق و تدبر در آیات کتاب الهی در صدد است سیر پیدایش و فرآیند عملیات روانی را از افق آیات قرآن، روایات، احادیث و سایر منابع تحقیق اسلامی مورد مطالعه قرار دهد. رهیافت تاریخی تحقیق در مقوله عملیات روانی، توجه به ابعاد روانی را در گسترة تمام شئون فردی و اجتماعی انسان از منظر دینی برجسته می‌سازد.
واژگان کلیدی: حضرت موسی(ع)، فرعون، فتنة سامری، عملیات روانی.

نویسنده: علی‌محمد نائینی

چکیده

انقلاب اسلامی به عنوان یک اندیشه و مدل سیاسی نوین، ضربه سنگینی بر استیلای جهان غرب واردکرد. نظام سلطه تمامی اشکال براندازی سخت از جمله شورش، کودتا و جنگ نظامی را در یک دهه علیه انقلاب تجربه کرد. لیکن ایستادگی و مقاومت ملت ایران تحت رهبری حضرت امام رضوان الله علیه، قدرت های مستکبر را بر این واقعیت رهنمون ساخت که استفاده از گزینه سخت و نظامی نمی تواند در برابر ایمان و اعتقاد مردم ایران کارآمد باشد، بلکه برعکس موجبات برانگیختن، وحدت و همبستگی هر چه بیشتر ملت ایران را فراهم می‌کند. چنین شد که این قدرت ها لاجرم بر شکست خود در راهبرد مقابله سخت با نظام جمهوری اسلامی اعتراف کردند و مقابله ای پیچیده تر از پیش، تقریبا از دهۀ دوم آغاز شد. که از آن با رویکرد جدید و در چارچوب بهره‌گیری از روش های نرم، یاد می‌شود. تقابلی که رهبری معظم انقلاب از همان آغاز دهه هفتاد با ادبیات و تعابیر مختلف نظیر: تهاجم فرهنگی، ناتوی فرهنگی و شبیخون فرهنگی و اخیراً جنگ نرم خطر آن را گوشزد کرده، مسئولین نظام را به چاره اندیشی در برابر آن فراخواندند. از این رو ضروری است با تدبیر از پیش اندیشیده شده، دامنه و سطح این نوع جنگ، و نیز مبانی و ابعاد آن، باز شناخته شود. این مقاله تلاشی است در جهت شناخت چیستی و چگونگی شکل گیری، اهداف و ویژگی‌های جنگ نرم از دیدگاه مقام معظم رهبری. بدیهی است، شناخت بیشتر جنگ نرم می تواند به مفهوم سازی و شناخت بیشتر این پدیده، همچنین بهبود مدیریت امنیت ملی کشور در خصوص تهدیدات نرم علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران کمک نماید.
واژگان کلیدی: جنگ نرم، قدرت نرم، بصیرت، فرهنگ و تهاجم فرهنگی.

نویسنده: جواد جمالی

 چکیده

مطرح شدن نقش و جایگاه افکار عمومی در صحنه سیاست و قدرت، بی‌تردید حاصل ورود طیف‌های مختلف مردمی به عرصه سیاسی بوده است. در واقع سیاسی شدن آراء و عقاید جمعی ساکنان کنش‌گر یک قلمرو حکومتی همواره به صورت عنصری تعیین‌کننده در رفتار و کردار حاکمان سیاسی ظهور و بروز یافته است. حوزه سرزمینی انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از "مردمی‌ترین انقلاب‌های تاریخ" پیوندی وثیق با اراده و خواست عمومی برقرار کرده است. مهم‌ترین عنصر اداره کننده این پیوند را می‌توان در رأس نظام سیاسی و رهبری امام خمینی (ره) مشاهده کرد. به باور این پژوهش، امام خمینی(ره) با ارائه تفسیر و قرائتی جدید از مقوله افکار عمومی تلاش کرده‌اند، "مدیريت افکار عمومی" را به جای تغییر، کنترل، دستکاری یا سرکوب، ارائه داده و عملاً نهادینه نمایند. از آنجا که سیرة عملی- سیاسی امام خمینی(ره) بر مبنای این تفکر شکل گرفته است، به سهولت می‌توان الگوی (مدل) رفتاری و مؤلفه‌ها و شاخصه‌های آن را استخراج و عرضه کرد. آنگونه که در این مبحث به تفصیل ارائه شده است. نگاه ارزشی- انسانی امام خمینی(ره) به اراده عمومی افراد جامعه موجب تبدیل آن به منبع تولید قدرت در ایران شده است. در واقع امام با نگاه سیستمی ارزش‌مدار و مبتنی بر کرامت انسانی به افکار عمومی نوعی "روح جمعی مسئولیت‌پذیر" را  به عرصه سیاسی وارد نمودند.
واژگان کلیدی: امام خمینی (ره)، مدیریت افکار عمومی، اراده عمومی، روح جمعی، افکار عمومی، قدرت‌سازی.

نویسنده: سيدحسين محمدي نجم

چكيده

پيوند افكار عمومي با رسانه‌ها، پيوندي ديرينه است. رسانه‌ها هم به افكار عمومي شكل مي‌دهند و هم آن را بيان مي‌كنند. بنابراين عجيب نيست كه با رشد و توسعه رسانه‌ها در دوره پسامدرن شاهد تأثير عميق‌تر و گسترده‌تر آنها بر افكار عمومي باشيم. تأثير رسانه‌ها بر شكل‌گيري افكار عمومي زماني افزون مي‌شود كه ويژگي‌هايي چون تعاملي بودن، غيرتمركزي بودن و قابليت‌ تكثير انبوه به قابليت‌هاي ذاتي رسانه‌ها اضافه مي‌گردد، ويژگي‌هايي كه در "وب دو" و به ويژه در شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي قابل مشاهده‌اند. مي‌توان گفت كه در فضاي سياسي پس از انتخابات اخير رياست جمهوري، شاهد نخستین رزمايش واقعي از كاربرد تأثيرگذار اين رسانه بر افكار عمومي جامعه ايران بوديم. بدين ترتيب بايد ضمن درك عميق‌ از جامعه‌ اطلاعاتي امروز كه به مدد ظهور وب دو تحولاتی شگرف يافته، سياست‌ها و كنش‌هاي متناسب با آن را اتخاذ كنيم.
واژگان اصلي: افكار عمومي، رسانه، وب دو، شبكه‌هاي اجتماعي.

نویسنده: سید رضی عمادی

چکیده

امروز اهمیت داشتن روحیۀ خدمتی و اعتماد کارکنان به سازمانی که در آن فعالیت می‌کنند امری بسیار مهم است و بر کیفیت فعالیت افراد و در نتیجه بر بازده کاری آن سازمان  بیشترین تأثیر را دارد. سازمان‌های نظامی در این میان با توجه به نوع وظایف و کارکردها از جایگاهی ویژه‌ برخور‌دارند. داشتن شرایط روحی مناسب برای خدمت در این سازمان‌ها، همچنین اعتماد به ‌دستگاه‌های نظامی از مهم‌ترین شرایط برای موفقیت آنها به شمار می‌رود. حضور امریکا در جنگ‌های افغانستان و عراق در دهه اول قرن 21 و شرایط ویژه‌ای که در این جنگ‌ها پدید آمد، همچنین طولانی شدن مدت حضور سربازان امریکایی در این دو کشور شرایط روحی و میزان اعتماد آنها و مردم امریکا را به دستگاه نظامی این کشور برای ورود به آن یا تداوم حضور در آن تحت تأثیر قرار داده است. مشکلات روحی سربازان امریکایی بیش از هر زمان دیگر افزایش یافته، میزان خودکشی در ارتش این کشور به بالاترین میزان رسیده است. همچنین کیفیت نیروهای ارتش امریکا تحت تأثیر پیامدهای جنگ‌های اخیر به شدت کاهش یافته است. در این حال، استراتژی‌های تشویقی کاخ سفید و وزارت دفاع تأثیر چندانی بر کاهش بحران‌های روحی و روانی سربازان این کشور و افزایش میزان اعتماد آنها به وزارت دفاع و کاخ سفید نداشته است. 
واژگان کلیدی: امریکا، جنگ عراق، جنگ افغانستان، نیروی نظامی، مشکلات روحی، هزینه‌های مادی، هزینه‌های انسانی.

نویسنده: احسان‌اله نیک‌آیین

چکیده

در طی دو دهه اخیر هیچ مفهومی به اندازه مفهوم بازدارندگی در نظریه‌پردازی‌های استراتژی‌های معاصر رایج نبوده است. توسعه توان نظامی کشورمان امری غیرقابل اغماض و اجتناب‌ناپذیر است و در این توسعه توان نظامی و رزمایش‌ها نقش حیاتی ایفا می‌کنند. رزمایش‌های نظامی اگرچه می‌تواند در جهت افزایش قدرت بازدارندگی کشور مورد توجه قرار گیرد اما با توجهی بسیار مختصر به تعاریف بازدارندگی به خوبی می‌توان اهمیت قدرت نرم در کنار قدرت سخت را ملاحظه کرد. در دنیای پساصنعتی، قدرت به صورت فزاینده‌ای به توان ملت‌ها در خلق و دستکاری اطلاعات و دانش بستگی دارد. توانایی خلق و نوآوری یک کشور می‌تواند توان نظامی آن را تحت‌الشعاع قرار دهد و ابزارهای های‌تک می‌توانند نفوذ نظامی و غیر نظامی یک کشور را افزایش دهند. برای پیشنهاد راهکارهای موثر ابتدا باید ببینیم که برنامه خود را در چه زمینه‌ای می‌خواهیم به اجرا بگذاریم. ما رزمایش‌های نظامی خود را در منطقه خلیج فارس در میان کشورهای عرب همسایه اجرا می‌کنیم، بنابراین مهم است بدانیم که در این منطقه در چه وضعیتی قرار داریم. بی‌تردید مهم‌ترین عامل در شکل‌دهی به قدرت نرم، افکار عمومی کشورهای منطقه هستند این مقاله، ابتدا به بررسی افکار عمومی کشورهای عرب منطقه نسبت به ایران پرداخته و در پایان راهکارهای متناسب با آن ارائه می‌شود.
واژگان کلیدی: رزمایش نظامی، توسعه توان نظامی، قدرت نرم، قدرت هوشمند، دیپلماسی عمومی.

نویسنده: ژوزف نای/ سیداحمد فاطمی‌نژاد

اشاره
ژوزف نای را به روایتی مُبدع مبحث قدرت نرم می‌دانند. طی دو دهة اخیر کتاب‌ها و مقالات زیادی از این نویسندة امریکایی منتشر شده است. همچنین سخنرانی‌های فراوانی هم از وی در این زمینه موجود است. اغلب پژوهندگان، نویسندگان، دانشجویان و... در تحقیقات خود پیرامون این موضوع به این نویسنده مراجعه می‌کنند و اظهارات او را استناد متون و اقوال خود قرار می‌هند.
با وجود این، باید توجه داشت که مفهوم قدرت نرم در مختصات ذهنی نای برگرفته از فضای خودستایانة امریکایی حاکم بر این کشور است. چنانچه در این مقاله شاهد خواهید بود معیارهایی را که وی به عنوان خطوط اصلی مفهوم ذهنی خود ترسیم می‌کند و منابعی را که به منزلة آبشخور توان نرم این کشور معرفی می‌کند از منظر دیگران نه تنها غیرقابل پذیرش بلکه حتی با پارادوکس و تناقضِ آشکار همراه است. از این‌رو، مطالعة انتقادی این دست مقالات توصیة روشنگرانه‌ای به پژوهندگان این حوزه است تا با نگرشی بیرونی و متکی به باورهای اعتقادی خود به بررسی این متون بپردازند. چاپ این مقاله در فصلنامه عملیات روانی تنها به جهت آشنایی خوانندگان با این حوزة مطالعاتی صورت می‌گیرد و ناگفته پیداست که نیازمند نقد و تنقیح پژوهشگران داخلی است.

چکیده
قدرت نرم توانایی تأثیرگذاری بر دیگران برای کسب نتایج مطلوب از طریق جذابیت به جای اجبار یا تطمیع است. قدرت نرم یک کشور بستگی به منابع فرهنگ، ارزش‌ها و سیاست‌هایش دارد. راهبرد قدرت هوشمند منابع قدرت نرم و سخت را ترکیب می‌کند. دیپلماسی عمومی به عنوان ابزار افزایش قدرت نرم پیشینه‌ای طولانی دارد و نقشی مهم در پیروزی جنگ سرد ایفا کرد. جدال کنونی علیه تروریسم فراملی جدال برای فتح قلوب و اذهان است، و اتکای بیش از حد فعلی بر قدرت سخت به تنهایی مسیر موفقیت نیست. دیپلماسی عمومی ابزاری مهم در زرادخانة قدرت هوشمند است اما دیپلماسی عمومی هوشمند مستلزم فهم نقش‌های اعتبار، انتقاد از خود، و جامعه مدنی در تولید قدرت نرم است.
واژگان کلیدی: قدرت، قدرت نرم، قدرت سخت، قدرت هوشمند، دیپلماسی عمومی.

معرفی: علی‌‍محمد نائینی

نام کتاب: فرسایش قدرت نرم؛ مردم، دولتها و اعتماد
نویسندگان: ژوزف نای و همکاران
مترجم: سعید میرترابی

نام کتاب: تهدید نرم و راهبردهای مقابله
نویسنده: گروه مطالعاتی دانشکده امنیت ملی
ناشر: دانشگاه عالی دفاع ملی

نام کتاب: جنگ نرم
نویسنده: داود رنجبران
ناشر: ساحل اندیشه

نام کتاب: جنگ نرم و وضعیت کنونی ما
نویسنده: دبیرخانه شورای فرهنگی
ناشر: مرکز پژوهشهای فرهنگی اجتماعی صدرا

نام کتاب: قدرت و جنگ نرم؛ از نظریه تا عمل
نویسنده: حجت اله مرادی
ناشر: ساقی

سخن سردبیر

فرهنگ را مجموعه‌ای از هنجارها، قوانین، عادات و رسوم، عقاید و باورها، ارزش‌ها و الگوهای ارتباطی و نیز امور مادی ارزشمند و معقول یک جامعه تعریف کرده‌اند که افکار، احساسات و رفتار اعضای آن اجتماع را شکل می‌دهد و یا به نوعی تحت تأثیر قرار می‌دهد. فرهنگ در حقیقت راه و رسم و شیوه زندگی است و نقش آن برای یک جامعه، به مثابه روح برای جسم آدمی است. همچنان که سلامت روحی و روانی انسان نیازمند عنایت جدی و برنامه‌ریزی و به کارگیری فعالیت و اقدامات مناسب است و هرگونه بی‌توجهی و غفلت از آن می‌تواند به حیاتِ فردی انسان اختلال وارد آورد و آن را در معرض خطر جدی قرار دهد، بی‌توجهی و عدم اهتمامِ لازم به مقوله فعالیت‌های فرهنگی نیز صدمه‌ها و لطمه‌های جبران‌ناپذیری بر حیات یک ملت وارد می‌آورد و آن را در معرضِ فرسودگی و نابودی قرار می‌دهد.

نویسنده: حجت‌الاسلام و المسلمین مهدی طائب

چکیده
روایت مجاهدة انبیاء عظام و ائمه معصومین(ع) بیانگر این است که نبرد اصلی بین دو جبهة حق و باطل بیش از آنکه بر سازوکارهای نظامی و سخت مبتنی باشد بر عوامل و مؤلفه‌های روحی و روانی استوار بوده است؛ چه فلسفة رسالت انبیاء بر هدایت انسان و تزکیه او تا رسیدن به حد اعلای ظرفیت وجودی و تلبّس به مقام بندگی و انسان کامل بنا شده است. ملحدان و معاندان تاریخ از آن رو که می‌دانستند عرصة هماوردی با انبیاء(ع) سرزمین دل‌های مردمان و فروغ تابناک هدایت الهی است، و ناکامی خویش را پیشاپیش نتیجه محتوم آن برمی‌شمردند، همواره نزاع در میدان جنگ و پیکار سخت را پناهگاه روح ذبون خود می‌یافتند. این مقاله با مطالعه سیدآفاقی مجاهدة حضرت نوح و ابراهیم(ع) رهنمونی برای سیر انفسی در هدایت خلق بر سبیل دانش عملیات روانی را جست‌و‌جو می‌کند.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، حضرت نوح(ع)، حضرت ابراهیم(ع)، نمرود.

نویسنده: دكتر محمدحسين جمشيدي

چکیده

عملیات رواني كه هدف آن بُعد روحي و رواني انسان است. و بر ابزارهاي رواني، فكري، ذهني و فرهنگي تأكيد دارد و به كمك آنها با انجام دستكاري و تغيير در ذهن و احساسات و عواطف آدمي، سعي بر تسليم او دارد، مورد تأکید عقلای جوامع و انديشمندان سیاسی و نظامي قرار دارد. ارتباط جنگ و عمليات رواني با دين  و معنويت و برخورداري آن از جواز شرعي از اموري است كه مي‌تواند براي ما در بررسي يا كاربرد اين‌گونه اقدامات حائز اهميت باشد. مهم‌تر از اين، ارتباط جنگ و عمليات رواني با مكتب‌ اسلام است كه به عنوان ديني جامع، كامل و در عين حال انساني و رهايي‌بخش به بشريت عرضه شده است. اين نوشتار به مثابه مقدمه‌اي بر مسئله جنگ رواني از ديد اسلام به ويژه با تكيه بر يكي از احاديث معروف نبی گرامی اسلام حضرت محمد(ص) در باب جنگ اختصاص دارد و هدف آن افزون بر بررسي تجويز جنگ و عمليات رواني از ديد اسلام، بيان اين مسئله است كه تهاجم گسترده و همه‌جانبه رواني دشمنان، پیامبر و قرآن را در این عرصه نیز در  موضع دفاعي قرار داده و در نتیجه به عملیات روانی به عنوان ضرورتي اجتناب‌ناپذير  مبادرت نموده‌اند. اسـلام مـعـتقد است خدعه تنها در ميدان نبرد و شرايط خاص و با اهداف متعالي و قصد رهايي يا پيدا كردن چاره براي شكست خصم صورت مي‌گيرد، لذا خدعه و فريب  به عنوان يك تمايل ناروا بايد ممنوع گردد. به علاوه در سياست و اداره امور جامعه و در برخورد با مردم و در غير ميدان جنگ خدعه نه تنها جايز نيست بلكه ناروا و ناپسند مي‌باشد و شديداً امر شده است كه هيچ‌گاه در مناسبات متعارف و معمول با هم‌نوعان، مورد استفاه قرار نگيرد. پيامبر(ص) و امام عـلى‌(ع ) و ساير معصومين، هيچ‌گاه تمسك بـه خدعه را در سياست، حكومت و زمامدارى جايز ندانسته‌اند.
واژگان کلیدی: جنگ روانی، عملیات روانی، اسلام، قرآن، پیامبر(ص)، خدعه، دفاع، سیاست.

نویسنده: جواد جمالی

چکیده

پدیده تروریسم به سبب ابعاد و وجوه متعدد و ناشناخته آن، همچنان یکی از دغدغه‌های عمده علمی – پژوهشی به شمار می‌رود. گاهی اوقات گروه‌ها و جریان‌های تروریستی با ابداع، تلفیق و توسعه ابزار و روش‌های عملیات تروریستی بر دامنة قدرت و تخریب آن می‌افزایند. کاربست عناصر و مؤلفه‌های عملیات روانی در بستر تروریسم یکی از زمینه‌های قدرت‌سازی تروریست‌هاست. پژوهش حاضر با به کارگیری مفهوم "تروریسم روانی" به این نکته می‌پردازد که اجرای عملیات روانی تخریبی یا تحکیمی توسط تروریست‌ها ارتباطی مستقیم با اهداف تروریستی و توسعة "ناامنی روانی" در جامعه دارد. تشریح شاخصه‌ها و عناصر تروریسم روانی و کارویژه‌های آن در راستای نیات گروه تروریستی عبدالمالک ریگی مهم‌ترین مبحث این پژوهش را تشکیل می‌دهد. گسترش ابزار و بستر‌های تحقق عملیات روانی، فرصت‌های بی‌بدیلی در اختیار چنین گروه‌های بی‌هویتی قرار داده است تا از طریق آن به هویت‌سازی، مشروعیت‌بخشی و هراس‌افکنی بپردازند.
واژگان کلیدی: تروریسم، تروریسم روانی، تبلیغات، قدرت‌سازی مجازی، ذهنیت‌سازی.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چکیده

تبلیغات از جمله واژگانی است که برداشت‌های متفاوت و گاه متعارض و متضاد از آن می‌شود. در یک سوی پیوستار تبلیغات می‌توان اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را مشاهده کرد که بر صفحة جراید، مطبوعات، صفحات وب یا تصاویر تلویزیونی یا بر روی امواج رادیویی نقش می‌بندد و در سوی دیگر بزرگ‌نمایی یا کوچک‌انگاری و فریب و دگرگون‌سازی حقیقت و ارائه چهرة وارونه از واقعیت را به نظاره نشست. تبلیغات فرصتی به دست کارگزار و مجری می‌دهد که با بهره‌گیری از تکنیک‌های خاص رسانه‌ای اهداف خود را تحقق بخشد. به هر حال، تبلیغات پدیده‌ای خنثی و بریدة از رأی و نظر مجری خود نیست. چنانچه، در تاریخ معاصر جهان، بخش غالب فرهنگ سیاسی، لقتصادی و اجتماعی جوامع توسط آن رقم خورده است. تأثیرپذیری ارکان فکری و رفتاری افراد در سنین مختلف به ویژه نوجوانان و جوانان از الگوهای عرضه شده در تبلیغات مختلف، مسئله‌ای است که توجه بسیاری از ارباب دانش را به خود مشغول ساخته است. این مقاله، با مفروض شمردن کاربست فنون تبلیغات در رهیافت‌های جنگ نرم، ابعاد مختلف آن را به اجمال شناسایی و بررسی می‌کند. بی‌تردید، توجه به کارکردهای اجتماعی جنگ نرم از ضرورت‌هایی است که نیازمند پژوهش‌های بنیادی و اساسی محققان و اندیشمندان علوم اجتماعی است.
واژگان کلیدی: فنون تبلیغات، فریب، جنگ نرم.

نویسنده: مهسا ماه‌پیشانیان

چکیده

مطالعات قومی به ویژه منازعات قومی در حوزه روابط بین‌الملل مبحثی بسیار جدید است. حاکم بودن پارادایم واقع‌گرایی بر روابط بین‌الملل، توجه به این متغیر بسیار تأثیرگذار را در سطح سیاست داخلی و بین‌المللی تحت‌الشعاع قرار داده است. در واقع به طور خاص از دهه1990 بود که گروه‌های قومی به عنوان یکی از بازیگران سطح خرد در کنار انبوهی از بازیگران در حاشیه مانده (در مطالعات روابط بین‌الملل) توجه تحلیل‌گران و صاحب‌نظران روابط ‌بین‌الملل را به خود مشغول داشت. در حال حاضر، با تغییر دیدگاه دگرامنیتی امریکا از شوروی به اسلام سیاسی و در رأس آن جمهوری اسلامی ایران پس از حوادث 11 سپتامبر، استفاده تاکتیکی از قومیت‌ها بسیار اهمیت یافته است. بر این اساس امریکا تلاش دارد تا در چارچوب جنگی نرم با بهره‌برداری از مسئله قومیت‌های ایرانی به مقابله با ایران بپردازد. بر این اساس، مقالة حاضر بر این فرض مبتنی است که برخورد سخت‌افزارانه، امنیتی و سیاسی با گروه‌های قومی سبب افزایش احساس محرومیت سیاسی و اقتصادی در آنها می‌شود. این مسئله احساس رضایت، حساسیت، اعتماد و مشارکت سیاسی قومیت‌ها، توان سیاست‌سازی دولت در زمینه حفظ یکپارچگی، انسجام و هویت ملی را کاهش داده، زمینه بهره‌برداری فرصت‌طلبانة کشورهای بیگانه را فراهم می‌آورد.
واژگان کلیدی: قومیت، منازعه قومی، تهدیدات نرم، سیاسی و امنیتی شدن مسائل قومی.

نویسنده: عليرضا آزادي‌خواه

چکیده

مفهوم جنگ نرم که در مقابل جنگ سخت مورد استفاده واقع می‌شود دارای تعریفی واحد که مورد پذیرش همگان باشد نیست و تا حدی تلقی و برداشت افراد، جریان‌ها و دولت‌های گوناگون از جنگ نرم متفاوت است. کشور ما به دلیل برخورداری از فرهنگ و تمدن کهن ایرانی‌ـ اسلامی، اصالت نژادی، وسعت سرزمینی، کمیت و کیفیت جمعیت، اقتدار سیاسی و نفوذ منطقه‌ای و بین‌المللی، التزام به نظریة ولایت فقیه الگویی مترقی و متعالی برای کشورهاي اسلامی و عاملی مهم در بیداری و خیزش ملت‌های اسلامی منطقه است. بنابراین غرب و در رأس آنها امریکا کانون حملات نرم و براندازنة خود را متوجة ایران اسلامی کرده‌اند و در کنار تحمیل هشت سال جنگ، کودتاهای گوناگون، حمایت از گروه‌های ضد‌انقلابی و اغتشاش در کشور، از انواع روش‌های جنگ نرم در حوزه‌های گوناگون از جمله سینما، تئاتر، رمان و ادبیات داستانی‌، شعر، رسانه‌های دیجیتالی، عرفان‌های دروغین بهره برده‌اند.
واژگان کلیدی: جنگ، جنگ نرم، جنگ رسانه‌ای.

نویسنده: احسان‌اله نیک‌آیین

چکیده

با بروز بحران‌های پس از انتخابات اخیر در کشور، ناگهان مداخله رسانه‌ای خارجی‌ها وارد فاز عملیاتی تازه‌ای گردید که تا این زمان نه دست‌اندرکاران نظام جمهوری اسلامی ایران و نه دشمن آن را تجربه نکرده بودند. با توجه به این که اکثر مطالعات صورت گرفته بر روی عملکرد و تحلیل رفتار دشمن متمرکز شده است که البته کاری صواب است، این مقاله به دنبال این است تا با ارائه تصویری از ماهیت انسان ایرانی نحوه تأثیرگذاری رسانه بر ایرانیان را نشان دهد و سپس پیشنهادهایی برای کاهش تأثیرگذاری رسانه‌های خارجی بر ایرانیان را پیشنهاد کند. برای نیل به این هدف با تکیه بر مطالعات بومی صورت گرفته ابتدا مدلی برای ماهیت انسان ایرانی ارائه می‌گردد. سپس بهترین راه تأثیرگذاری بر این انسان پیشنهاد می‌شود و سپس راه‌هایی برای مقابله با این تأثیرگذاری با تکیه بر مطالعات دیپلماسی عمومی پیشنهاد می‌شود. انسان ایرانی تحت تعالیم الهی، انسانی چند بُعدی است و در او ودیعه‌های خداوند، خلاقیت و عقلانیت، به دلیل عدم دستکاری توسط بشر در جای خود مانده و مورد استفاده قرار می‌گیرند. سیاست‌گذاران حوزه‌های رسانه‌ای نیز باید با تحلیل عملکرد دشمن از ایجاد اعوجاج در این تعادل جلوگیری کنند. شاید مهم‌ترین روش مقابله با رسانه‌های خارجی این نکته مهم باشد. چرا که رسانه‌های خارجی با ایجاد التهاب و هیجانات کاذب تلاش می‌کنند تا در یک مرحله به بحران دامن بزنند و پس از کاهش التهاب‌ها با عقلانیت ابزاری خود بیش از اندازه نظام را برای پاسخ‌گویی به انتظارات عمومی ناتوان جلوه دهند. راه مقابله با این ترفندها از ایجاد مدلی برای تأثیرگذاری بر انسان ایرانی می‌گذرد که ما در تلاش برای تبیین آن هستیم.
واژگان کلیدی: ماهیت انسان، رسانه، دیپلماسی عمومی.

گزارشگر: شانتی کالاثی/ فرزاد رستمی

اشاره

دیپلماسی عمومی که به دنبال پایان جنگ سرد اهمیت خود را از دست داده بود، بار دیگر به مسئله‌ای بسیار پراهمیت برای سیاست‌مداران، محققان و مسئولان امریکایی تبدیل شده است. به ویژه پس از حملات 11 سپتامبر 2001، دیپلماسی عمومی امریکا به ناچار به یکی از ابزارهای اصلی در دستگاه سیاست خارجی این کشور ارتقا یافت. با وجود این، علیرغم اینکه منابع و توجهات امریکا در جهت تقویت استراتژی دیپلماسی عمومی آن بسیج شده‌اند، اما اجماع اندکی در خصوص مسائل اصلی، راه‌حل‌های مؤثر و کارآمد و شاخصه‌ها و معیارهای سیاست‌های صحیح وجود دارد. در گزارشی که در سپتامبر 2005 توسط مرکز تحقیقاتی کنگره امریکا در خصوص دیپلماسی عمومی تهیه شد 29 مقاله که در این موضوع نگارش یافته‌ بود مورد بررسی قرار گرفت و پیشنهادات و توصیه‌ها و همچنین دیدگاه‌های رایجی که دربارة این مسئله وجود داشت گردآوری شد. این پیشنهادات و توصیه‌های رایج شامل مواردی نظیر نیاز به تنظیم یک استراتژی کلان، سازماندهی دوبارة دیپلماسی عمومی در کاخ سفید و یا وزارت امور خارجه این کشور، افزایش نقش سفارتخانه‌ها و همکاری‌های بین‌سازمانی، بهبود منابع مالی و انسانی، همچنین آموزش‌های تخصصی و افزایش نظارت‌ها بود.این مسائل و مسائل دیگری از این دست در میزگردی که دربارة دیپلماسی عمومی و خاورمیانه در 13 و 14 آگوست 2005 در مؤسسه آسپن  در شهر آسپن واقع در ایالت کلورادو برگزار شد مورد بحث و بررسی قرار گرفتند. این میزگرد که در آن افرادی برجسته از حوزه‌های تجارت، حکومت، رسانه، دانشگاه و سازمان‌های غیردولتی  حضور داشتند در پی مشخص نمودن اهداف، استراتژی‌ها و گام‌های عملی بود که امریکا باید در جهت دیپلماسی عمومی در خاورمیانه بردارد. در پایان جلسه گروه شرکت‌کننده چندین پیشنهاد و همچنین رویکرد جدید در خصوص دیپلماسی عمومی امریکا در این منطقه ارائه کردند. فصلنامة عملیات روانی امیدوار است بررسی پیشنهادات و توصیه‌های عرضه شده در این نشست، مورد توجه، مداقه و تأمل کارشناسان عملیات روانی و مقابله با تهدیدات نرم دشمن در حوزه‌های نظامی و غیر نظامی جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد.

سید احمد فاطمی‌نژاد

این کتاب کمکی ارزشمند به فهم رو به رشد انسان از شیوه‌هایی است که با آن دربارة جنگ، نسل‌کشی و سایر جرائم علیه بشریت سخن گفته می‌شود. این کتاب باعث می‌شود تا سؤال کنیم اگر به جای رفتار غیرانسانی و شیطانی به رفتار واقع‌گرایانه در دشمنی‌ها و منازعاتمان تشویق شویم چه اتفاقی ممکن است رخ دهد.

سخن سردبیر: حجت‌اله مرادی

به طور کلی و علیرغم اهمیت جنگ نرم در حوزه‌های پژوهشی روان‌شناختی و رفتار انسانی، این مسئله مدت‌های مدیدی همچون روان‌شناسی تحت تأثیر و نفوذ فلسفه و حوزه‌های مرتبط با ارزش‌ها قرار داشت و کمتر در حوزه‌های پژوهشی علمی و تجربی شناخته شده بود. مطالعات تجربی جنگ نرم به ویژه تغییر در حوزه ارزش‌ها همچنان به مثابه حوزه‌ها یا جزیره‌های دور از روان‌شناسی قرار داشت و با حوزه‌ها و تخصص‌های متعددی چون فلسفه، دین، اقتصاد، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی و سیاست در ارتباط بود.

نویسنده: حجت‌الاسلام و المسلمین مهدی طائب

چکیده

با مراجعه به کتاب آسمانی اسلام، قرآن، مشاهده می‌شود که پیشینة عملیات روانی به پیش از هبوط انسان به زمین باز می‌گردد. در واقع، شیطان، آنچنان که خود قسم یاد کرده است، از ابتدای خلقت آدم در صدد گمراه ساختن وی برمی‌‌آید. بدین‌سان، عملیات روانی در ساحتی فرازمانی و با سرپیچی ابلیس از دستور خداوند آغاز می‌شود و در سیر تدریجی تاریخی به ویژه در اعصار انبیاء عظام و ائمه معصومین (ع) ادامه می‌یابد. مجموعه مقالات "سیری در عملیات روانی در اسلام"، با تدقیق و تدبر در آیات کتاب الهی در صدد است سیر پیدایش و فرآیند عملیات روانی را از افق آیات قرآن، روایات، احادیث و سایر منابع تحقیق اسلامی مورد مطالعه قرار دهد. رهیافت تاریخی تحقیق در مقوله عملیات روانی، توجه به ابعاد روانی را در گسترة تمام شئون فردی و اجتماعی انسان از منظر دینی برجسته می‌سازد.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، شیطان، آدم، بهشت.

نویسنده: جواد جمالی

چکیده

"انقلاب‌های رنگی" جزو روش‌های به نسبت جدید و موفق مداخله سیاسی- امنیتی در کشورهای مستقل به شمار می‌رود. به موازات اهمیت یافتن رویکردهای نرم در سیاست خارجی کشورها، زورمداران عرصه سیاست بین‌الملل نیز تلاش کرده‌اند، حتی‌الامکان از این‌گونه رویکردها جهت ایجاد تغییرات درون‌سیستمی برخی دولت‌ها بهره‌برداری کنند. در این راستا مجریان انقلاب رنگی به کمک یکی از روش‌های کلاسیک رفتارسازی براندازانه یعنی عملیات روانی بر میزان اثربخشی مداخله‌شان افزوده‌اند. نحوه کاربردی شدن عملیات روانی از طریق نقش آن در تغییر نگرش‌‌های سیاسی و بهره‌گیری از "تحریک‌پذیری روانی" افراد به ویژه، در تجمعات توده‌ای، مشخص می‌شود. از این‌رو تحقق انقلاب رنگی رابطه مستقیم با موفقیت عملیات روانی در رفتارسازی مخاطبان دارد. در این نوشتار ابعاد و زوایای این فرآیند تحلیل شده است.
واژگان کلیدی: انقلاب رنگی، عملیات روانی، تغییر نگرش سیاسی، رفتارسازی، هم‌سازی‌شناختی.

نویسنده: روح‌ا... کرمی

چكيده

«با ايران چه بايد كرد؟» سؤالي است كه سياست‌گذاران غربي در 30 سال گذشته بارها آن را مطرح كرده و به ندرت به پاسخی مناسب در اين باره دست يافته‌اند؛ هرچند در اين مدت سياست‌هاي متفاوتي را به آزمايش گذارده‌اند و هر بار نيز در متقاعد كردن ايران ناكام مانده‌اند. دولت‌هاي غربي و در رأس آنها امريكا و انگلیس ضمن استفاده از ابزارهاي رسانه‌اي سعي در جهت خدشه‌دار كردن اين انتخابات برآمدند. آنها پس از اتمام رأي‌گيري با استفاده از همه ظرفيت‌ها، تلاش بسياري كردند تا سلامت انتخابات را زير سؤال برند. در نگاه اوليه به اين اقدامات اين موضوع به ذهن متبادر مي‌شود كه موضوعاتي از اين قبيل، نوعي بهره‌گيري از تكنيك‌ها و تاكتيك‌هاي عملیات رواني براي منفعل كردن رقيب در انتخابات باشد. لیکن بحث، فراتر از استفادة برخي جريان‌هاي سياسي از تكنيك‌ها و تاكنيك‌هاي عملیات رواني به نظر مي‌آيد. قرائن و شواهد نشان مي‌دهد تلاشي مرموزانه، استتار شده و بسيار پيچيده براي جابه‌جايي افكار عمومي و زمينه‌سازي جهت" انقلاب رنگي" در حال شكل‌گيري  بوده است. اين مقاله با طرح اين پرسش كه غربي‌ها با چه طرح و نقشه‌اي هدف نهايي خود براي براندازي جمهوري اسلامي را دنبال مي‌كردند، به ابعاد و اهداف غرب از راه‌اندازي عمليات رواني در انتخابات دهم رياست جمهوري ايران مي‌پردازد.
واژگان كليدي: انتخابات رياست جمهوري، عمليات رواني، براندازي، رسانه‌هاي غربي، تدبير رهبري، انقلاب‌هاي رنگي.

نویسنده: علی‌محمد نائینی

چکيده

در سال‌هاي اخير تعاريف و تعابيری جديد، تحت تأثير تحولات سیاسی و تغییرات در ساختار روابط بین‌الملل به ويژه  پس از دوران جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروي به وقوع پيوسته و  وارد ادبيات سياسي شده است. انقلاب رنگي یا  مخملي  از جمله مهم‌ترين آنهاست. انقلاب رنگی یا انقلاب مخملی نوعی دگرگونی بدون خونریزی و یا برانداری به روش غیرخشونت‌آمیز (براندازی نرم) است. نکته‌اي که توجه مضاعف به این موضوع را فراهم ساخته است، مربوط به تلاشي است که براي تبديل آن به الگوي تغيير ساختار سياسي در کشورهاي در حال گذار،  مخالف و معارض توسط غرب به ویژه امریکا صورت مي‌گيرد. در نظام بين‌الملل کشورهايي حضور دارند که پس از چند دهه تجربه تحولات سياسي خاص، در حال تغيير و ورود به شرايط سياسي جديد به سر می‌برند. تحقق انقلاب‌هاي رنگي در اين کشورها مي‌تواند تحول سياسي در اين جوامع را در مسيري خاص که عمدتاً مبتني بر ارزش‌هاي ليبرال و نظام‌هاي دمکراسي غربي است هدايت کند. اين نوشتار به عنوان مقدمه‌ای در تبیین انقلاب‌هاي رنگي، سعي دارد تا این پديده را به لحاظ مفهومي، ويژگي، ابعاد و روش، معرفی نماید. همچنین می‌کوشد تا براي تبیين مصداقي بحث، نحوه وقوع اين انقلاب را در برخي کشورها  و کاربرد الگو را در ایران تشريح کند.
واژگان کلیدی: انقلاب مخملی، براندازی نرم، مبارزه بدون خشونت.

نویسنده: مهسا ماه‌پیشانیان

چکیده

انقلاب فرآیندی است که طی آن قدرت با اعمال خشونت از یک گروه به گروه دیگر منتقل می‌شود و قدرت به طور کامل تغییر جایگاه پیدا می‌کند. در انقلاب‌های کلاسیک ساختار سیاسی و حاکمان به طور حتم و کامل تغییر می‌کنند و نهادهای جدید سیاسی، اقتصادی و اجتماعی پدید می‌آیند. اعمال خشونت هزینه‌های تغییر را بالا می‌برد و باعث ایجاد هرج و مرج در جامعه، حتی به طور موقت می‌شود. اما در سال 1989 یک نوع تئوری جدید برای ایجاد تغییرات در نظام‌های سیاسی ارائه گردید که به انقلاب مخملی یا انقلاب زرد یا رنگی مشهور شد. انقلاب مخملین در دهه‌ گذشته توانایی آن را داشت تا نظام‌های کمونیستی و سوسیالیستی را تغییر دهد. این طور ادعا می‌شود که در انقلاب‌‌های مخملی یا رنگی خشونت وجود ندارد، یا کمتر به کار گرفته می‌شود و بیشتر روی حرکت‌های مسالمت‌آمیز برای تغییرات سیاسی تکیه می‌گردد. انقلاب‌های مخملی بیشتر در هنگام انتخابات روی می‌دهد. به این معنی که گروه‌های مخالفِ هیئت حاکمه در موقع انتخابات که فضای آزاد بیشتری به وجود می‌آید با همدیگر متحد می‌شوند و با برپایی تجمعات مسالمت‌آمیز و اعلام اعتراضات با بهره‌گیری از قدرت رسانه‌ای داخلی و خارجی، به گروه حاکم اعتراض می‌نمایند. بدین ترتیب بدون توسل به خشونت، نظام سیاسی تغییر می‌یابد که به انقلاب مخملی یا نارنجی مشهور است. در مقاله حاضر بر اساس تئوری‌های جدید انقلاب و در چارچوب پدیده تسری به بررسی و تحلیل پدیده انقلاب رنگی در دوران پساکمونیستی خواهیم پرداخت.
واژگان کلیدی: انقلاب مخملی یا رنگی، مهندسی اجتماعی، پدیده تسری‌بخشی.

نویسنده: داود دعاگويان

چكيده

با نگاهي به تحولات اخير مسائل بين‌الملل و افزايش نقش رسانه‌ها در روان‌سازي چرخه سياست خارجي، عرصه نويني در سياست خارجي  با نام ديپلماسي رسانه‌‌اي پدید آمد كه علي‌الاصول به نحوه تأثيرگذاري و نقش رسانه‌ها و به ويژه تلويزيون بر افكار عمومي جهان و تغيير سياست خارجي كشورها مي‌پردازد. تأثير تلويزيون جهاني در حل‌‌و‌فصل مسائل سياسي و بهره‌گیری ابزاري از آن در هدايت افكار عمومي و اعمال فشار بر مسئولان سياست خارجي (به عنوان ابزار جنگ نرم)، نويسنده را بر آن داشت كه ضمن اشاره به نظريه تأثير سی.ان.ان و مفهوم ديپلماسي و مصداق‌هاي عيني تأثير تلويزيون در سياست خارجي، موضوع نقش تلويزيون جهاني در ديپلماسي و سياست خارجي را مورد بررسي قرار دهد.
واژگان کلیدی: تلویزیون، رسانه، دیپلماسی رسانه‌ای، سیاست خارجی.

نویسنده: عباس کاردان

چکیده

با گذشت چندین دهه از مداخلات ایالات متحده در امور خاورمیانه و در نهایت وقوع حملات یازده سپتامبر، مشخص گردید که این منطقه نه‌تنها با نظم سیاسی - اقتصادی امریکا هماهنگی ندارد، بلکه به‌شدت پتانسیل مقاومت و مقابله در آن نهفته است. پس از حملات یازده سپتامبر، ایالات متحده راه‌حل مقابله با این مشکل را در بُعد سخت (نظامی) جست‌وجو کرده، دو کشور افغانستان و عراق را به اشغال خود درآورد. با این حال و با گذشت چندین سال، این استراتژی نتایجی موفق را به همراه نداشت و امریکا را مجبور کرد برای مقابله با تهدیدات نوین در جهان اسلام به بُعد نرم متوسل شود؛ بُعدی که در آن شبکه‌سازی برای اصلاحات در رژیم‌های متحد و دوست و اجرای انقلاب‌های رنگی در کشورهای متخاصم پیش‌نیازی ضروری محسوب می‌شود. با این توضیح، مقاله به این مسئله می‌پردازد که امریکا هم‌اکنون سعی دارد برای مقابله با این تهدید به شبکه‌سازی از عناصر میانه‌رو روی آورد. از جمله برنامه‌های امریکا در این زمینه که نوشته حاضر بدان می‌پردازد می‌توان به ترویج دمکراسی، توسعه جامعه مدنی و دیپلماسی عمومی اشاره کرد. در عین‌حال سه مطالعه موردی نیز از فعالیت‌های عملی امریکا در این خصوص مورد بررسی قرار می‌گیرد.
واژگان کلیدی: شبکه‌سازی، مسلمانان میانه‌رو، دمکراتیزه شدن، جامعه مدنی.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چکیده

عملیات روانی مؤثر‌ترین نوع جنگ است؛ چرا که عقل، تفکر و روان رزمنده را نشانه می‌گیرد، تا بدین‌وسیله روحیه معنوی او را شکسته و اراده رزم را در او ساقط نماید و در نتیجه، وی را به سمت شکست سوق دهد. طرف‌های درگیر پیش از هر گونه برخورد مسلحانه و هم‌زمان با آن، با بهره‌گیری از نقاط ضعف دشمن، به حمله‌های روانی علیه کشور آماج اقدام نموده و به این ترتیب، مقاومت مردم و نیروهای مسلح آن را تضعیف می‌کنند. عملیات روانی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران فرآیندی کاملاً پیچیده داشت، عراق با بهره‌گیری از تشکیلات به دقت سازماندهی شده خود و حضور مؤثر حزب بعث، از یک سازمان نیرومند برای پیگیری عملیات روانی بهره‌مند بود. این مقاله ویژگی‌های تبلیغات و عملیات روانی عراق را که از ماهیت حزب بعث منشعب می‌شود، بررسی می‌کند. در این میان، عملیات روانی رژیم عراق به دلیل ناآگاهی از ساختار روانی جامعه ایران و درک ناصحیح از ویژگی‌های روحیة ایرانی و به طور کلی غفلت از جنبه‌های مختلف مؤلفه‌های روان‌شناسی اجتماعی ایرانیان، محکوم به شکست شد.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، رژیم بعث، جنگ ایران و عراق، تبلیغات.

نویسنده: گئورگ گاير/ مترجم: عباداله حيدري

چكيده

پیشینة گزارش اخبار جنگ به اندازه چالش مربوط به آن يعني چالش بين حقيقت، اطلاعات غلط و فريب است. با وجود تلاش خبرنگاران براي تهيه گزارش‌هاي بي‌طرفانه و جامع منطبق بر حقيقت جنگ، به دلیل سانسور نظامي، محرمانه بودن و يا ملاحظات سياسي چنين امري ممكن نيست. رسانه‌ها نگرش‌ها و اعتقادات يك جامعه را بازتاب مي‌دهند. در بين رسانه‌ها، تلويزيون با توجه به جامعيت آن در جذب مخاطب و ديداري - شنيداري بودن از اهميتی خاص برخوردار است. تلويزيون مي‌تواند واقعيتي را پديد آورد كه فرسنگ‌ها با حقيقت فاصله داشته باشد. رسانه‌ نقش به سزايي در ترسیم تصوير ملت‌ها و نشان دادن مثبت يا منفي بودن چهره آنها ایفا می‌کند. براي مثال، رسانه‌هاي يك كشور مي‌توانند با تدبير در افكار عمومي آن را براي وقوع يك جنگ و يا مداخله نظامي آماده كنند و يا در برابر آن قرار دهند. اما اين تأثیرگذاري زمان‌بر و در طولاني مدت قابل دستيابي است. این مقاله با ذكر نمونه‌هایي از حوادث جنگ بالكان، تأثیر رسانه‌هاي عمومي بر مخاطبان و شكل‌گيري افكار عمومي را در آن منازعه، ارزيابي و تحلیل می‌کند.
واژگان کلیدی: جنگ، تبليغات، عمليات رواني، رسانه‌هاي دسته‌جمعي، اطلاعات، فريب و تصوير ملت‌ها.

سخن سردبیر: حجت‌اله مرادی

اصلاح الگوی مصرف در سطوح سازمانی، افزون بر صرفهجویی در هزینهکرد مالی و مادی، حکایت از عزم نهاد مأمور در بهرهگیری بهینه از ظرفیتها و توانمندیهای بالقوه و بالفعل دارد. این امر بر بهسازی و ارتقاء کیفی خروجی سازمانها میافزاید. بیتردید اصلاح الگوی مصرف نه تنها راهکاری حسابگرانه برای کاهش هزینه بلکه رهیافتی نواندیشانه به منظور سلامت سازمان و دریافت بهترین و مؤثرترین نتیجة مطلوب است. نتیجة تحقیقات نشان میدهد که بخش قابل توجهی از سرمایة مادی، نیروی مدیریت و کارکرد سازمانها در فرآیندهایی ناقص و نامتوازن صرف میشود. این دریافت، مفهوم مصرف را به عرصه روندها و تدابیر مدیریتی گسترش میدهد و بر خلاف آنچه رایج است اصلاح مصرف را نه در منتهیالیه فرآیند تولید بلکه در ابتدا و مصب آفرینش طرحها و رهیافتهای مدیران مورد کاوش قرار میدهد. عملیات روانی به مثابة پدیدهای که به شدت مورد توجه برنامهریزان و مهندسان افکار عمومی جوامع قرار گرفته به منظور افزایش بهرهوری خود رویکردهای اصلاحگرایانه به الگوی مصرف را مورد توجه قرار داده است.

نویسنده: حجت الاسلام والمسلمين حاج مهدي طائب

چکیده

دین مبین اسلام پاسخگوی نیازهای انسان در همة اعصار است. سنت حوزه‌های  علمیه به مثابة رکن و اساس مرجعیت دینی بر کشف و استنباط احکام فقهی از منابع اربعة قرآن، سنت و عقل و اجماع استوار است. فقه شیعی در طول تاریخ با مجاهدت علما و روحانیون، پاسدار حریم اسلام در برابر اندیشه‌های ناسفتة کجروانه، چشمة جوشندة معارف پیامبر اعظم (ص) و ائمه معصومین (علیهم السلام) در رگ و پی جامعة اسلامی بوده است. اینک، بار دیگر، بر عهدة حاملان علوم و معارف دینی است که دانش نوپدید عملیات روانی را از صافی اندیشه اسلامی بگذرانند و غثّ و ثَمین آن را تمیز دهند. این پژوهش در نظر دارد تا  برخی از احکام فقهی مترتب بر عملیات روانی را بیان کند.
واژگان کلیدی: فقه، نظام اسلامی، عملیات روانی.

نویسنده: علی‌محمد نائینی

چكيده

استراتژي امنيت ملي امریکا - که چهار ساله یکبار منتشر می‌شود- طرح كلان دولت این کشور در سياست خارجي به شمار می‌آید كه حاوي براورد تهديدات، فرصت‌ها و چالش‌هاي فراروي امریکا و مجموعه‌اي از راهبردها و دستورالعمل‌هاي استراتژيك براي مقام ریاست جمهوری این کشور است. اين استراتژي پس از جنگ سرد و به ويژه در سند 2002 و 2006 از ويژگي‌هایي خاص برخوردار است. هدف اين مقاله، بررسي ابعاد رويكرد نرم‌افزاري در براورد تهديدات و استراتژي امنيت ملي امریکا در سند 2006 است. بخش‌هاي نخست به مباني نظري مؤثر در تدوين استراتژي و دكترين‌هاي امنيت ملي امریکا و پیشینة شكل‌گيري سند امنيت ملي آن در دوره‌هاي مختلف می‌پردازد. ‌در ادامه، شرايط و ويژگي‌هاي محيطي از دیدگاه امریکايي‌ها پس از حادثه 11 سپتامبر با تمركز بر رويكرد نومحافظه‌كاران و تهديدات از منظر حاكمان جديد مورد مطالعه قرار می‌گیرد و سپس به بررسی محتوایی سند امنیت ملی 2006 پرداخته می‌شود.
واژگان كليدي: امنيت ملي، استراتژي، تهديد نرم، تهديدات امنيت ملي و استراتژي امنيت ملي.

نویسنده: علیرضا بیابان‌نورد

چکیده

امروزه نظریه‌پردازان عملیات روانی نظام‌های سلطه‌گر غربی برای تحکیم هر چه بیشتر نظام سرمایه‌داری و مقابله با سایر نظام‌ها از جمله نظام‌های اسلامی و در رأس آنها ایران درصدد هستند با بهره‌گیری از ساز و‌کارهای نرم‌افزاری و رسانه‌ای و نمادسازی‌های گسترده، اراده‌های موجود و مخالف خود را به سمت و سوی مورد نظر خود بکشانند و از آنها بهره‌برداری‌های لازم را در راستای تحکیم و تداوم نظام سلطه و به تبع آن نظام سرمایه‌داری، بنمایند. سود جستن از روش‌های نمادسازی و نظام نمادها امروزه با استفاده از رسانه‌هایی نظیر سینما بسیار ساده‌تر شده است. این مقاله درصدد است به شرح و توضیح سلطه، ارتباط آن با عملیات روانی، نشانه‌شناسی، استفاده از آن در سینما و نیز نمادسازی به شیوه‌ای تئوریک پرداخته، ضمن آن از طریق نشانه‌شناسی به بررسی چگونگی درونی کردن سلطه از طریق نمادسازی بپردازد.
واژگان کلیدی: سلطه، نشانه‌شناسی، سینما.

نویسنده: دکتر علي فلاحي

چكيده

هدف اين مقاله تبيين تئوري هژموني فرهنگي و ابزار آن يعني سينماي هاليوود است، با اين تفاوت كه پس از جنگ سرد، محور دشمني با رقيب سرسخت ايدئولوژيك آن (شوروي) جاي خود را به دشمن ايدئولوژيك و سياسي ديگري به نام جمهوری اسلامی ایران داده است. از آنجا كه سينماي هاليوود تحت تسلط يهوديان بانفوذ امریکايي قرار دارد. بنابراین، ‌بايد سطح رويارويي را به بازيگر نقش مكمل (رژیم صهیونیستی) در سناريوي جديد سياسي امریکا (نقش اول) نسبت داد. سياست فرهنگي امریکا پيكان هدف خود را پس از جنگ سرد مبتنی بر دو بار فرهنگی و مذهبی به سمت مقابله با بازيگراني كه به زعم این کشور، محور شرارت خوانده مي‌شوند، نشانه رفته است. در اين مقاله تلاش بر اين است كه بتوان تحليلی مستند از تئوري برخورد تمدن‌ها و همچنين هژموني فرهنگي غربي با بهره‌گيري از توليدات سينمايي منتخب امریکا عليه ايران از جمله  فيلم‌هايي همچون (300، الكساندر، كشتي‌گير و....) ارائه نمود.
واژگان کلیدی: هاليوود، صهيونيسم، فيلم سياسي‌، عمليات رواني.

نویسنده: حجت اله مرادی

اين مقاله به بررسي روابط عمومی يعني يكي از عناصر كمتر درك شده در جنگهای مدرن ميپردازد و به جاي تمركز بر رهيافتهاي سنتي نظامي، چگونگي پذيرش روابط عمومي را از سوی شركتهای تجاری بررسي میکند. شركتها به دنبال نگاه و پوششي مثبت اند تا اذهان و قلوب مشتريان (مصرفكنندگان) را تسخير كنند. اين مقاله به تكنيكها و تاكتيكهاي روابط عمومي در عرصة تجارت در دهه گذشته اشاره كرده است. همچنين نحوة تدوين پيامها و برنامههاي بازاريابي، ارزيابي مخاطبان و انتشار پيامها توسط شركت ها را مورد بررسي قرار داده، به چگونگي اتخاذ اين تكنيكها توسط متخصصان عمليات روانی اشاره کرده است. روابط عمومی از ديگر رشتههاي عمليات اطلاعاتي و روانی عقبمانده است. سرويسهاي نیروهای مسلح در هنگام مواجهه با رسانهها همچنان دچار هراس، ترديد و عدم قطعیت هستند. چنين موقعيتي تا چند دهه پيش در دنياي تجاري شركتها نیز وجود داشت. اين مقاله نشان ميدهد كه اگر تكنيكهاي روابط عمومي در محيطهاي نبرد به كار گرفته شوند، به اندازة تانكها و تفنگها مؤثر خواهند بود. اين تكنيكها عناصر اصلي عملياتهاي رواني و رکن اصلی جنگ های مدرن را تشکیل می دهند.
واژگان کلیدی: روابط عمومی، تکنیک، تاکتیک، عملیات روانی، جنگ های مدرن.

نویسنده: ژوزف نای/ مترجم: عسگر قهرمان‌پور

اشاره

مشکل اصلی غرب، فقدان رهبری در نهادهای انسانی است؛ ژوزف نای برای نخستین‌بار در خصوص اینکه "موضوع قدرت نرم و رهبری" چه مفهومی است و به چه نحو با دیگر وظایف رهبری ارتباط می‌یابد، تعریفی عرضه می‌کند. رهبری همراه با جذابیت رویه گام به گامی را پدید می‌آورد بدین صورت که رهبران در هر سطحی می‌توانند آن را برای ایجاد قدرت نرم در سازمان خود به کار برند. همچنین نای فرایند به کارگیری قدرت نرم را در عمل رهبری تعیین می‌کند، چرا که عمل بدون قدرت نرم، افتان و خیزان راه رفتن در تاریکی است و رهبری بدون قدرت نرم و اقناع، شعری ضعیف و بی‌محتواست. او سعی می‌کند با توجه به هنجارهای موجود در غرب در این مقاله به توصیف، تبیین و پیش‌بینی رفتار رهبران با توجه به کارکرد و کاربرد قدرت اقناع و جذابیت در فرایند رهبری بپردازد.
واژگان کلیدی: قدرت نرم، رهبری، اقناع، جذابیت، قدرت سخت.

نویسنده: احمد باصری

چکیده

بخش بزرگی از محاورات عادی اجتماع را شایعه‌پراکنی تشکیل می‌دهد. اگر چه شایعه‌پراکنی همیشه یک مسئله اجتماعی و روانی با ابعادی گسترده است، همین ابعاد در زمان بحران حالتی به مراتب حادتر به خود می‌گیرد. در هر برهه از زمان که اجتماع با مشکل و فشار روبه‌رو شود، گزارش‌های نادرست، حالتی زهرآگین پیدا می‌کنند. در زمان جنگ، شایعات با انتشار هشدارهای نابجا و ایجاد امیدهای واهی، روحیه مردم را تضعیف می‌کنند و امنیت ملی را به خطر می‌اندازند، شایعات، حفاظت اطلاعات را تهدید می‌کنند و بدتر از همه، ویروس دشمنی و تنفر را در بین قومیت‌ها افزایش می‌دهد. تحت هیچ شرایطی نباید شایعه ساخته دولت انگلیس را تنها یک کار غیرعادی همچون یک پریشان‌گویی عجیب و در عین حال پیش پا افتاده در رفتار اجتماعی معقول بشر انگاشت. درست برعکس، اصلی که این شایعه‌ها بر آن مبتنی است فراگیر است و کاربرد وسیع دارد. تحریفی که شایعه در مسیر خود برای یادآوری، فراموش کردن، تجسم، تخیل و دلیل‌تراشی از خود نشان می‌دهد دقیقاً همان نوع تحریفی است که در بیشتر اشکال ارتباطات انسانی دیده می‌شود. در این مقاله به شایعات ساخته سامانه تبلیغاتی دولت انگلیس پرداخته می‌شود. تا از این رهگذر درس‌هایی برای مقابله با شایعات ساخته سازمان عملیات روانی این کشور در ایران اندیشیده شود.
واژگان کلیدی: تبلیغات، شایعه، جنگ اول جهانی، رمان.

نویسنده: محمد اسلام ياري شگفتي / سيد احمد عسكري

چکیده

این نوشتار به بررسی جنگ تبلیغاتی امریکا پس از حملات 11 سپتامبر می‌پردازد. کاخ سفید پس از این حملات، فرصتی یافت تا به بهانهٔ جنگ علیه تروریسم و مبارزه با سلاح‌های کشتارجمعی و بنیادگرایی اسلامی به تقویت هژمونی خود در منطقهٔ استراتژیک خاورمیانه بپردازد. امریکا برای گسترش هژمونی سلطة خود از تکنیک‌های تبلیغات رسانه‌ای بیشترین سود را می‌برد. تبلیغات روانی یکی از ابزارهای نرمِ قدرت جهانی است که در سیاست کلان آن درکنار سایر ابزارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی به منظور تحقق اهداف سیاست خارجی به کار می‌رود. استراتژی نرم امریکا در محمل رسانه‌ای انجام می‌گرفت و کارکردش هموار کننده نظام هژمونیک اهداف سیاسی- نظامی بود. نوشتار حاضر بر مبنای نظریة هژمونی آنتونیوگرامشی به تحلیل جنگ تبلیغاتی امریکا در روند اشغال افغانستان و عراق به بهانه پاکسازی سلاح‌های کشتار جمعی و تنش‌آفرینی با جمهوری اسلامی ایران، در برهه زمانی پس از حادثه سپتامبر 2001 می‌پردازد. سؤال تحقیقی در این فضای جنگ نرم رسانه‌ای و نظامی این است که آیا همان‌گونه که امریکا با جنگ‌رسانه‌ای و سپس عملیات نظامی، کشورهای افغانستان و عراق را تصرف کرد، آیا در مورد ایران هم همین استراتژی را می‌تواند پیش ببرد؟ کاخ سفید با وجودی که بر این امر واقف است که جمهوری اسلامی منافع آن را در خاورمیانه به خطر انداخته است، بیش از آنکه از جنگ‌های نظامی بهره گیرد از جنگ‌های نرم و تبلیغاتی استفاده می‌کند چراکه جنگ نظامی در موقعیت فعلی هزینه‌ای سنگین دارد و شرایط آن نیز فراهم نیست. در مقابل ایالات متحده ابزار تکنیکی کافی برای یک جنگ نرم سازمان یافته را در اختیار دارد.
واژگان کلیدی: خاورمیانه، هژمونی رسانه‌ای، جنگ نرم، جنگ روانی و تبلیغاتی، 11سپتامبر.

معرفی: دکتر عباس خلجی

نویسندگان: مارتا کاتم، بث دیتز- اولر، النا مسترز، توماس پرستون

مترجمان: سیدکمال خرازی، جواد علاقبند راد

ناشر: نشر دانشگاهی

چاپ اول: 1386

كتاب "مقدمه‌اي بر روان‌شناسي سياسي" با رويكرد جديد به بررسي، تحليل و تبيين عوامل روان‌شناختي پديده‌هاي سياسي و اجتماعي در سطح فردي، گروهي، ملي و بين‌المللي پرداخته است. در اين راستا، برخي نظريه‌هاي روان‌شناختي ـ سياسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و برخي پديده‌هاي سياسي و اجتماعي به ‌طور موردي بررسي مي‌شود. در اين مقاله، با معرفي مطالب فصل‌هاي دهگانه اثر، كاستي‌ها و برجستگي‌هاي شكلي و محتوايي آن به‌ طور انتقادي ارزيابي، سپس پيشنهادهاي سازنده‌اي براي بهبود و اصلاح آن عرضه مي‌شود.

کمتر واژه‌ای به سان واژگان قدرت و تهدید در ادبیات علم سیاست یافت می‌شود که بدین گونه فراگیر باشد. در بدو امر، بداهت نهفته در این واژگان آنها را از تأمل اساسی بی‌نیاز می‌نمایاند. طعم فریبناک قدرت در همه اعصار زندگی بشر این گونه جلوه داشته است. متون دینی و مقدس، این کلمه را آیتی از شأن و عظمت و جلال خداوند و در خصوص انسان در شمار مناقب نهایی منتسب به آفریدگار جهان برشمرده‌اند؛ برتراند راسل نیز سرانجام به این اندیشه رسید که قدرت همراه با عظمت، برترین آرزوی نوع بشر و بزرگ‌ترین پاداش او بوده و هست. در بیشتر گفت‌و‌گوها عنصر قدرت و تهدید محور اصلی بحث را تشکیل می‌دهد. صفحات مطبوعات سیاسی نیز آکنده از مقالات و متونی است که در حکایت کشاکش قدرت ابنای بشر قلم‌فرسایی کرده‌اند.

نویسنده: علی‌محمد نائینی

چکیده

سپاه پاسداران به مثابة بخشی از هویت انقلاب اسلامی برای پاسداری و دفاع همه‌جانبه از اهداف، دستاوردها و عناصر اصلی تشکیل‌دهنده انقلاب از جایگاهی ویژه برخوردار است. این نهاد مقدس با تدبیر هوشمندانة حضرت امام رضوان‌الله علیه، بنیانگذار جمهوری اسلامی تشکیل و با مشی دینی، انقلابی و مردمی وارد صحنه‌های مختلف دفاع از انقلاب اسلامی شد. از این‌رو، سپاه پاسداران از رسالت و ساختاری منعطف، فراگیر، با گسترة عملیاتی وسیع و همه‌جانبه برای پاسداری و نگهبانی از عناصر و وجوه اصلی تشکیل‌دهندة انقلاب اسلامی برخوردار است. بر این اساس، سپاه مأموریت و گستره عملیاتی خود را با توجه به تحول در رویکردها و طرح‌های دشمن، تغییر شرایط محیطی و تهدیدات پیش روی جمهوری اسلامی، تبیین نموده است. تحول در بُعد نگرشی و رفتاری در صحنه جامعه، تهاجم گستردة فرهنگی- سیاسی دشمنان در قلمرو مبانی دینی، فکری و الگوهای رفتاری جامعه، رسالت و مأموریت‌های مقابله با تهدیدات نرم دشمن را در شرایط کنونی توسط سپاه، در سطح کشور و جامعه جدی‌تر نموده است. بررسی مبانی مأموریت سپاه در مقابله با تهدیدات نرم و ابعاد آن، می‌تواند در دستیابی به رویکردی مشترک نسبت به مأموریت یاد شده مفید باشد. در این مقاله تلاش شده مبانی مأموریت مقابله با تهدیدات نرم به ویژه تهدیدات فرهنگی در سپاه، با بهره‌گیری از تدابير و بیانات حضرت امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري (مدظله العالی)، قانون اساسی جمهوری اسلامی، چشم‌انداز و مأموریت‌های مصوب سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و دکترين جنگ نرم دشمن، مورد بررسی قرار گیرد.
واژگان کلیدی: سپاه پاسداران، تهدیدات نرم، امام خمینی(ره)، مقام معظم رهبری (مدظله العالی).

نویسنده: دکتر محمدحسین الیاسی

چکیده

در این مطالعه برای شناسایی دامنة تأثیر تهدیدات نرم رسانه‌ای غرب بر ایجاد و بسط بحران‌های قومی در ایران، از روش"فراتحلیل" (متاآنالیز) استفاده شد. برای این منظور از بین پژوهش‌های صورت گرفته پیرامون موضوع یاد شده، پنج پژوهش، که هر یک از آنها تهدیدات نرم را بر روی یکی از پنج قوم اصلی ایران (کُرد، آذری، لر، بلوچ و عرب) بررسی نموده بود، انتخاب شدند. آنگاه با استفاده از یافته‌های آن پنج پژوهش، تأثیر تهدیدات نرم رسانه‌ای غرب (عملیات روانی رسانه‌های فارسی‌زبان) بر گرایش‌ها، نگرش‌ها، ترجیحات و ویژگی‌های آن پنج قوم، مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های حاصل آشکار ساخت که بین تهدیدات نرم رسانه‌ای غرب و ویژگی‌ها و گرایش‌هایی نظیر اعتماد، واگرایی، آستانة تحمل، مشارکت‌جویی، آمادگی برای مقابله با تهدیدات و آمادگی برای انجام کنش‌های اعتراض‌آمیز در هر یک از پنج قوم، رابطه معناداری وجود دارد.
واژگان کلیدی: تهدید نرم، اعتماد، مشارکت، آستانه تحمل، آمادگی مقابله با تهدید.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چکیده

فایدة آگاهی از این مسئله که امریکا چگونه اطلاعاتش را پردازش و از قدرتش بهره‌برداری می‌کند در ارزیابی این مسئله نهفته است که سیاست‌گذاران ایالات متحده چه درک و فهمی از ارتباط نظام‌ها در محیط نوین راهبردی دارند. پیچیدگی این محیط جدید به خاطر وابستگی متقابل رو به رشدی است که از جهانی شدن و انفجار فناوری اطلاعات ناشی می‌شود. رویداد یاد شده هر چند تنها عامل منحصر به فرد این محیط متغیر به شمار نمی‌آید اما تأثیری عمیق بر چگونگی بهره‌برداری امریکا از نفوذش در شکل‌دهی به جامعة بین‌المللی داشته، موقعیت این کشور و متحدانش را تضمین کرده، سبب افزایش قدرت اقتصادی آنها می‌شود. با وجود این، امریکا در دستیابی به این هدف با محیط بین‌المللی مواجه است که به نحو روزافزون پیوسته‌تر، پیچیده‌تر و چندبعدی‌تر می‌شود. بنابراین، اگر سیاست‌گذاران امریکا یک راهبرد کلان تک‌بعدی همانند دوران بوش را در پیش گیرند احتمال دوام آن راهبرد کاهش یافته، می‌تواند به هزینه‌کرد بی‌دلیل منابع منجر شود. این مقاله دو هدف را پیش رو دارد: هدف نخست؛ بحث و بررسی این مسئله است که چگونه پویش در حال تغییر مرتبط با جهانی شدن و فناوری اطلاعات کاربرد قدرت را در محیط بین‌المللی پیچیده می‌کند. هدف دوم، بررسی راهبرد قدرت سخت و نرم امریکا در مواجهه با محیط جدید بین‌المللی است. همچنین راه‌کارهایی را  برای مقابله با تهدیدات امریکا در این محیط به جمهوری اسلامی ایران ارائه می‌دهد.
واژگان کلیدی: قدرت نرم، قدرت سخت، امریکا، جهانی شدن، فناوری اطلاعات.

نویسنده: دكتر يدا... محمدي

چکیده

شکل‌گیری قدرت نرم در انقلاب اسلامی از ابعاد و زوایای مختلف قابل بحث و بررسی است. اینکه چگونه امام به عنوان پیرمردی یکه و تنها و در تبعید توانستند با بسیج سیاسی فراگیر و فراطبقاتی، آن هم در جامعه‌ای که روح تفرد و فردگرایی منفی حکمفرما بود چنان قدرتی را ایجاد کنند که به طور هم‌زمان بساط نظام سلطنتی2500 ساله شاهنشاهی را در هم نوردیده، به سلطه همه‌جانبه و فراگیر امریکا در این کشور خاتمه دهد از جهات مختلف قابل تأمل است. بسیاری از اندیشمندان و صاحب‌نظران انقلابات اجتماعی در مورد ابعاد مختلف انقلاب اسلامی و سرعت حرکت چنین پدیده‌ای در شگفتند که در مدتی اندک توانست به سلطه‌گری‌های امریکا در ایران پایان داده، قوی‌ترین رژیم خاورمیانه را ساقط نماید. این مسئله، به یقین حاکی از قدرت بسیج‌کنندگی امام خمینی(ره) بوده است. در واقع، قدرت نرم، ابعاد و ماهیت انقلاب اسلامی و آموزه‌های دینی آن با گسترة انسان‌شناسانه، هستی‌شناسانه و معرفت‌شناسانه از ابعاد قدرت نرم مورد نظر ژوزف نای و دیگر اندیشمندان غربی متفاوت است. امام خمینی(ره) با اتکال به خدا، اعتماد به نفس و اعتقاد به مردم در طی یک دهه و نیم مبارزة رسمی خود به حاکمیت استبداد داخلی و استعمار خارجی در ایران پایان دادند. ایشان با ارتباط مستمر و آگاهی‌بخش خود با توده مردم – حتی در دوران تبعید – مشروعیت‌زدایی از رژیم سلطنتی و امریکا، بهره‌گیری از اسطوره‌های صبر و مقاومت و جهاد و شهادت همچون حضرت امیر(ع) و سیدالشهداء، احیاء روح جهاد و شهادت، پی‌ریزی روح تکلیف‌گرایی، حمایت از محرومین و مظلومین و... با ایجاد انقلاب درونی و معنوی در توده‌های متفرد و پراکنده، انقلابی تاریخ‌ساز و تمدن‌آفرین را رقم زدند؛ انقلابی که پشتوانه آن قدرت نرم مبتنی بر آموزه‌های دینی و نه از نوع اقناع و اغوای مورد نظر ژوزف نای بود. این مقاله ابعاد مختلف جوشش قدرت نرم را از دیدگاه امام خمینی(ره) مورد بررسی قرار داده است.
واژگان کلیدی: امام خمینی(ره)، انقلاب اسلامی، قدرت نرم، منابع قدرت نرم.

نویسنده: گروه تحقیق و پژوهش فصلنامه عملیات روانی

چکیده

امروزه قدرت نرم یکی از مؤلفه‌های تأثیرگذار در سیاست خارجی کشورها به شمار می‌آید و با سرمایه‌گذاری چشمگیری از سوی دولت‌ها برای ارائه تصویری مطلوب از خود همراه است. همة کشورها تمایل دارند که دیگران نگاهی مثبت به آنها داشته باشند، بنابراین می‌کوشند این تصویر مثبت را تقویت و از شکل‌گیری تصورات منفی جلوگیری کنند. در خصوص تهدید سخت و نرم برداشتی واحد وجود ندارد. برخی تهدیدات نرم را تهدیداتی غیرنظامی مانند محیط‌زیست، جرایم، فساد و .... دانسته‌اند و در نهایت ابزار و شیوه سخت را با هدف سخت و برعکس، ابزار و شیوه نرم را با هدف نرم متناسب می‌دانند. هدف این مقاله، بررسی مفهوم قدرت سخت و نرم در محیط ملی جمهوری اسلامی ایران است تا رهیافت‌ها و دیدگاه‌ها به یکدیگر نزدیک و یک برداشت ایرانی از این دو مفهوم به دست آید.
واژگان کلیدی: قدرت سخت، قدرت نرم، جمهوری اسلامی.

نویسنده: عبدالمهدی مستکین

چکیده

امروزه دیپلماسی رسانه‌ای رایج‌ترین فرم دیپلماسی در عرصه بین‌الملل به شمار می‌آید و هر کشوری که در این عرصه از کارامدی بیشتری برخوردار باشد،  هم در تبیین ظرفیت‌های فرهنگی، سیاسی و اقتصادی خویش موفق‌تر است و هم در اقناع‌سازی دیگران از وجاهتی بیشتر در ساختار نظام بین‌الملل برخوردار خواهد بود. بر این اساس در عصر "کوانتنیزه شده" امروزین، رسانه‌ها به واسطه قدرت و توان اقناع‌سازی ساختار روانی انسان‌ها نقشی به مراتب با اهمیت‌تر از ساختار رسمی دستگاه دیپلماسی پیدا کرده‌اند. به عبارت دیگر برد سياست خارجي در جهان معاصر بيش از پيش به ميزان انگاره‌سازي‌هاي رسانه‌اي وابسته شده است. از منظری دیگر باید اذعان نمود که  قدرت نرم در قیاس با قدرت سخت همان‌گونه که "ژوزف نای" نیز اذعان دارد اثری با دوام و ماندگارتر دارد. به قول "آنتونیو گرامشی" اقناع‌سازی با ابتناء بر قدرت نرم، هزینه‌ای اندک ولی فواید فراوان در پی دارد. کشوری که خود را محروم از این ابزار نماید به تدریج قوس نزولش آغاز و انحطاطش با شیبی تندتر طی خواهد شد. بر این اساس، مقالة حاضر پس از تبیین مفهومی دیپلماسی رسانه‌ای و دیپلماسی عمومی به تشریح تفاوت‌ها و وجوه تمایز آنها در محتوا، عنصر زمان، اهداف و اختلافشان از حیث متدلوژی و روش‌های به کار گرفته شده می‌پردازد. سپس کارکردهای دیپلماسی عمومی را در سه زمینه برجسته‌سازی، خلق رویدادهای رسانه‌ای و کارکرد مداخله‌گرایانه مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد و سرانجام مدل‌های سه‌گانه تعامل رسانه و دستگاه دیپلماسی را توضیح می‌دهد. در مجموع این مقاله می‌کوشد تا ضمن بررسی وجوه مختلف دیپلماسی رسانه‌ای، تأثیر و کارکرد آن بر پویاسازی محیط سیاست خارجی مورد ارزیابی و مداقه قرار گیرد.
واژگان کلیدی: دیپلماسی رسانه، قدرت نرم، دیپلماسی عمومی، کوانتنیزه شدن علوم اجتماعی.

ابزارهای عملیات روانی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران

نویسنده: ژوزف نای
معرفی: امیرهوشنگ طهماسبی‌پور

کتاب قدرت نرم اثر ژوزف نای با عرضة سخنی نو در ادبیات کلاسیک مفهوم قدرت، به سرعت مورد توجه محافل علمی و ارباب سیاست قرار گرفت. این کتاب مشتمل بر یک مقدمه و پنج فصل است. نویسنده با تبیین ماهیت قدرت و ساخت متغیر آن در فصل نخست، و به تدریج و در طی فصل‌های واپسین در پی شناسایی آسیب‌ها و کشف علل ناکامی امریکا به خصوص در طی دوران پس از جنگ سرد بر می‌آید. در واقع، این کتاب گذشته از اینکه مبحثی جدید را در علم سیاست فراسو می‌نهند، اساس آن چاره‌جویی بر اندام بیمار و رو به افول امریکاست.

حجت‌اله مرادی

جهانی شدن در ذات عملیات روانی مدرن، و راه و رسم‌های عملیات روانی مدرن در ذات جهانی شدن نهفته است. این همان رابطه متقابلی است که می‌کوشم آن را در این کوتاه سخن نشان دهم. این، ادعای نسنجیده‌ای نیست: نه بدین معنی است که جهانی شدن تنها عامل تعیین‌کننده تجربه عملیات روانی مدرن است و نه این معنا را می‌دهد که تنها عملیات روانی مدرن است که همچون کلیدی مفهومی قفل پویش درونی جهانی شدن را می‌گشاید. بنابراین، مدعی نیستم که سیاست و اقتصاد در عصر جهانی شدن از فرهنگ و عملیات روانی مدرن که تقدم مفهومی دارد تبعیت می‌کنند.

نویسنده: دکتر محمود یزان‏فام

چكیده

در جهان معاصر افکار عمومی برای حکومت‌ها جایگاه مهمی یافته است. حکومت‌ها با هدف کنترل و هدایت افکار عمومی و نگرش‌ها و باورهای مردم در صدد کشف و فهم فرایند شکل‌گیری آن هستند. آنان برای درک این پدیده از روش‌های نظرسنجی عمومی و نمونه‌گیری اجتماعی بهره می‌برند. همنوایی با جریان افکار عمومی برای تشدید آثار آن، یا دگرگونی در آن به وسیله اطلاع‌رسانی به مردم گزینه‌های تصمیم‌گیری دولت‌مردان و اصحاب رسانه‌هاست. بسیج افكار عمومی پدیده‌ای روانی – اجتماعی و خصلتی جمعی است و عبارت از ارزیابی مشترك، روش و نظر مشترك گروه اجتماعی در مسئله‌ای كه همگان به آن توجه و علاقه دارند و در لحظه معینی مانند جنگ بین عده زیادی از افراد، اقشار، طبقات یا سراسر اجتماع، عمومیت نسبی می‌یابد و عامه مردم آن را می‌پذیرند. افكار عمومی به شكل تأیید یا مخالفت با یك عمل، نظر، شخص، واقعه و به صورت خواسته، مطالبه، پیشنهاد و توصیه تجلی می‌یابد. هدف این مقاله بررسی كاركردهای بسیج افكار عمومی در جنگ‌های مدرن است.
واژگان كلیدی: افکار عمومی، عملیات روانی، جنگ‌های مدرن، نسل‌ چهارم جنگ‌ها، امنیت، امنیت ملی.

نویسنده: دکتر حيدرعلي بلوجي

چکیده

بازدارندگي هسته‌اي متضمن اين تهديد است كه هر گونه حمله هسته‌اي با پاسخ متقابل تلافي خواهد شد. در صورتي كه اين تهديد فاقد اعتبار باشد، بازدارندگي كارايي خود را از دست خواهد داد. مقاله حاضر اعتبار و كارايي بازدارندگي را از نقطه نظر روان‌شناختي و در شرايط زير مورد بررسي قرار مي دهد:
1. طرف الف بايد بداند كه مبناي تفكر و عمل طرف ب كدام است تا بتواند او را نسبت به انجام يا عدم انجام يك فعل مشخص بيانگيزد؛ 2. فكر و عمل طرف ب درست همان چيزي باشد كه طرف الف تشخيص مي‌دهد؛ 3. هيچ امكان سوء تفاهمي در مورد مباني فكر و عمل طرفين وجود نداشته باشد. در بهترين شرايط نيز بازدارندگي همراه با ميزاني از نقص و ريسك خواهد بود كه وجود هر گونه ابهامي بر پيچيدگي و ميزان بالاي ريسك و عدم تأثير مي‌افزايد. براي فائق آمدن بر اين مشكل بايد بدانيم كه ديگران لزوماً مثل ما فكر و عمل نمي‌كنند و لذا لازم است تا بررسي دقيق و همه جانبه‌اي از وضعيت طرف مقابل صورت بگيرد و اين بررسي‌ها نبايد صرفاً متكي به براورد از يك فرد عالي مقام و يا سازمان خاص باشد. اما از نقطه نظر رواني اين امر غيرممكن است. زيرا حتي يك شخص نيز نمي‌تواند به طور مطلق رفتار آتي خود در هر شرايطي را پيش‌بيني بكند چه رسد به رفتار ديگران. براي كاهش تأثير اين مشكل نيز مي‌توان فرايندهاي تصميم‌گيري و نقش افراد مختلف و نحوه تعامل رواني ميان آنها را مورد ارزيابي قرار داد. در عين حال همچنان كه اشاره شد نبايد از انسان‌ها هميشه انتظار رفتار عاقلانه و حكيمانه داشت. و بالاخره، در هر شرايطي واقع‌بينانه آن است كه بدانيم هيچ وقت به طور صد در صدي امكان رسيدن به خواسته‌ها وجود ندارد و در نتيجه كشوري كه به بازدارندگي تكيه مي‌كند بايد در هر حال بداند كه اين سياست نمي‌تواند به طور مطلق پيروز شود.
واژگان كليدي: بازداندگي، تهديد، تلافي، اعتبار، تعامل رواني، سوء تفاهم، روابط انساني، محاسبات انساني، رفتار انساني.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چکیده

از عملیات روانی اغلب با عناوین جنگ روانی، جنگ روحیه یا جنگ ایدئولوژیکی یاد می‌شود. اغلب نیز عملیات روانی را تنها با عنوان تبلیغات در نظر می‌گیرند. در این مقاله ضمن واکاوی مفهوم عملیات روانی به تبیین سه مفهوم یاد شده در بالا پرداخته می‌شود. همچنین برشماری وجوه افتراق و اشتراک آنها با عملیات روانی، چگونگی ابزارها و اهداف عملیات روانی و معرفی ابزارهای آن از جمله آگهی‌های تبلیغاتی و تبلیغات مورد مطالعه قرار می‌گیرد و سپس تکنیک‌ها و روش‌های عملیات روانی در عصر حاضر بررسی می‌شود. و در پایان با ارائه راهکارهای اجرایی به چگونگی آماده‌سازی عملیات روانی در شرایط بحران و جنگ پرداخته می‌شود.
واژگان کلیدی: عملیات روانی نظامی، ابزارهای عملیات روانی، تبلیغات.

نویسنده: مهسا ماه‌پیشانیان

چکیده

اهمیت اطلاعات در قرن 21 به حقیقتی تبدیل شده است که هیچ‌کس نمی‌تواند منکر آن شود. نقش مناسب اطلاعات در جوامع را می‌توان در بروز درگیری‌هایی مشاهده کرد که امروزه در نظام بین‌الملل جریان دارد و از جمله دلایل اهمیت فزاینده کنترل اطلاعات نیز به شمار می‌رود. هدف این مقاله ارائه تئوری‌ای در خصوص "عملیات‌های اطلاعاتی " عملیاتی و تاکتیکی در راستای تأثیرات محدود و غیرمهلک در زمان عملیات‌های ضدشورش  می‌باشد. این مطالعه در وهله نخست بر چهار عنصر عملیات اطلاعاتی یعنی "عملیات‌ روانی "، عملیات غیرنظامی- نظامی ، امور عمومی  و عملیات شبکه رایانه‌ای  تمرکز دارد. سپس موردی عملی از اجرای عملیات اطلاعاتی شبیه‌سازی شده و مفهوم "عملیات" بررسی خواهد شد. در عین‌حال باید اذعان کرد که رهیافت عرضه شده در اینجا مبتنی بر استراتژی جدید ارتش امریکا در عملیات‌های ضد شورش در عراق  است. این مقاله، اهمیت آگاهی و مدیریت عملیات اطلاعاتی و نیز به‌کارگیری عملیات غیرنظامی- نظامی را به مثابة ابزاری برای قدرت بخشیدن به فعالیت‌های عملیات روانی، نظامی و غیرنظامی، و امور عمومی مشخص می‌کند که برای درک و رویارویی با صحنه‌هایی از نبردها و جنگ‌های جدید در آینده ضروری به نظر می‌رسند.
واژگان کلیدی: عملیات ضدشورش، واکنش محدود، عملیات اطلاعاتی، فضای سایبر، جنگ سایبر.

نویسنده: جواد رنجبر

چکیده

هدف این مقاله بررسی نقش دولتها به عنوان دارندگان حاکمیت و قدرت فائقه هر کشور در خنثی سازی عملیات روانی است. بنابراین سؤال اصلی این مقاله چنین است: دولتها چگونه میتوانند عملیات روانی دشمنان و یا رقبای خود را خنثی کنند؟ فرضیه ای که در پاسخ به این سؤال به آزمون گذاشته میشود این است: دولتها با پیش گرفتن روشهای درازمدت تا حد بسیار زیادی میتوانند عملیات روانی دشمن یا رقیب خود را خنثی کنند. فرضیه سازی این مقاله بر این ایده استوار است که موضوع عملیات روانی چیزی است که مردم ناگزیر از فکر کردن به آن هستند. از سوی دیگر همچنان که برخی از صاحب نظران علوم ارتباطات معتقدند تبلیغات تقویت باورهای موجود است. بر این اساس در حالی که امواج رسانه ای در جهان امروز با پیشرفت فناورانه شگفت انگیز آن کنترل ناپذیر می نماید امّا دولت ها می توانند بر روند آن با پیش گرفتن اقدامات درازمدت علمی و روشمند تأثیر گذارند. بدیل فرضیه مقاله چنین است که دولتها با اقدامات کوتاهمدت (بدون برنامهریزیهای درازمدت)، غیر علمی و غیر روشمند موفقیتی در خنثیسازی عملیات روانی دشمنان نخواهند داشت. از اینرو چند مؤلفه مهم از جمله اقدامات مبتنی بر روانشناسی سیاسی، اجماع ملی، نسبیت و جزمیت، جامعهپذیری سیاسی، رسانههای گروهی، رفتار سیاستمداران و عرصه سیاسی که در مدیریت رسانهای و سیاسی هر کشوری میتواند به کار بسته شود تا در خنثیسازی عملیات روانی رقبا کارگر افتد، به طور مختصر مورد بررسی قرار میگیرد.
واژگان كليدي: عملیات روانی، تبلیغات، روانشناسی سیاسی، اجماع ملی، افكار عمومي.

نویسنده: دکتر مجید عباسی اشلقی

چکیده

رژیم صهیونیستی با نفوذ در رسانه‌های جمعی جهانی و رخنه در نظام اطلاعاتی و ارتباطی امریکا که به شدت تحت نفوذ و کنترل سرمایه‌داران صهیونیست قرار دارد، تلاش نموده است تا افکار عمومی ملت‌ها و دولت‌ها را نسبت به فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای جمهوری اسلامی مخدوش کند. این مقاله ضمن واکاوی افکار و اهداف این رژیم در مخالفت با توانایی صلح‌آمیز هسته‌ای ایران به ابزار و شیوه‌های عملیات روانی رژیم صهیونیستی می‌پردازد. گرچه این رژیم تقریباً از تمامی ابزارهای اثرگذار بر افکار عمومی جهانی استفاده می‌نماید ولی جمهوری اسلامی ایران نیز با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای مشروع و استفاده از تاکتیک روشنگری به مقابله با این رژیم می‌پردازد؛ در پایان راهکارهای مقابله روانی با این رژیم ارائه می‌شود.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، رژیم صهیونیستی، جمهوری اسلامی ایران، برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای، تبلیغات روانی.

نویسنده: دكتر محمد باقر بابايي/ علي قلي‌زاده

چکیده

هدف این مقاله شناسايي و پيش‌بيني روش‌هاي عمليات رواني امريكا و شيوه‌ها و روش‌های مقابله با آن در جنگ آينده با تأكيد بر عمليات فريب، است. در اين پژوهش از روش زمينه‌يابي از كارشناسان و صاحب‌نظران و روش توصيفي- تحليلي استفاده شده است. ابزار و روش‌هاي جمع‌آوري اطلاعات براي تدوين ادبيات موضوع و مباحث نظري تحقيق، به صورت كتابخانه‌اي و اطلاعات مورد نياز با استفاده از روش فيش‌برداري جمع‌آوري شده است. 200 تن از فرماندهان و مسئولان فرهنگي سپاه در رده ستاد نیروها و نيز صاحب‌نظران فرهنگي در دانشگاه امام حسين(ع)، جامعه آماري تحقيق را تشكيل داده‌اند.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، امریکا، جنگ آینده، عملیات فریب.

نویسنده: رضا نیک‌منش

چكيده

ملت‌هاي ايران و عراق از روابط اجتماعي، فرهنگي، ديني، اقتصادي و سياسي، و اشتراكات دیرینة تاريخی، دينی، مذهبی، و فرهنگی برخوردارند، اما برخي بدخواهان كه افكار کوته‌بین آنان در ايدئولوژي قوميت‌پرستي و ضد ايراني حزب بعث و رژيم صدام ریشه دارد، اين روابط حسنه را نفوذ، دخالت و حتي اشغالگري ايران در عراق مي‌خوانند و تلاش مي‌كنند به هر قيمت و وسيله‌اي از گسترش دوستي و همكاري و همگرايي ايران و عراق جلوگیری کنند. اين مقاله به معرفي پيشينه، ماهيت و اهداف سياسي جريان‌هاي یاد شده مي‌پردازد و شيوه‌هاي عمليات رواني آنها عليه ايران و دوستان ايران را در عراق بررسي مي‌كند، با اين هدف كه نقش مخرب آنان در عرصه ساخت عراق جديد پس از دوران حاكميت صدام،‌ آشكار‌تر شود و دوستداران برادري و همگامي دو كشور عزم و اراده خود را در جهت تحقق هر چه بيشتر اين هدف انساني و اسلامي تقويت كنند.

حجت‌اله مرادی

جهانی شدن در ذات عملیات روانی مدرن، و راه و رسم‌های عملیات روانی مدرن در ذات جهانی شدن نهفته است. این همان رابطه متقابلی است که می‌کوشم آن را در این کوتاه سخن نشان دهم. این، ادعای نسنجیده‌ای نیست: نه بدین معنی است که جهانی شدن تنها عامل تعیین‌کننده تجربه عملیات روانی مدرن است و نه این معنا را می‌دهد که تنها عملیات روانی مدرن است که همچون کلیدی مفهومی قفل پویش درونی جهانی شدن را می‌گشاید. بنابراین، مدعی نیستم که سیاست و اقتصاد در عصر جهانی شدن از فرهنگ و عملیات روانی مدرن که تقدم مفهومی دارد تبعیت می‌کنند.

نویسنده: دکتر محمود یزان‏فام

چكیده

در جهان معاصر افکار عمومی برای حکومت‌ها جایگاه مهمی یافته است. حکومت‌ها با هدف کنترل و هدایت افکار عمومی و نگرش‌ها و باورهای مردم در صدد کشف و فهم فرایند شکل‌گیری آن هستند. آنان برای درک این پدیده از روش‌های نظرسنجی عمومی و نمونه‌گیری اجتماعی بهره می‌برند. همنوایی با جریان افکار عمومی برای تشدید آثار آن، یا دگرگونی در آن به وسیله اطلاع‌رسانی به مردم گزینه‌های تصمیم‌گیری دولت‌مردان و اصحاب رسانه‌هاست. بسیج افكار عمومی پدیده‌ای روانی – اجتماعی و خصلتی جمعی است و عبارت از ارزیابی مشترك، روش و نظر مشترك گروه اجتماعی در مسئله‌ای كه همگان به آن توجه و علاقه دارند و در لحظه معینی مانند جنگ بین عده زیادی از افراد، اقشار، طبقات یا سراسر اجتماع، عمومیت نسبی می‌یابد و عامه مردم آن را می‌پذیرند. افكار عمومی به شكل تأیید یا مخالفت با یك عمل، نظر، شخص، واقعه و به صورت خواسته، مطالبه، پیشنهاد و توصیه تجلی می‌یابد. هدف این مقاله بررسی كاركردهای بسیج افكار عمومی در جنگ‌های مدرن است.
واژگان كلیدی: افکار عمومی، عملیات روانی، جنگ‌های مدرن، نسل‌ چهارم جنگ‌ها، امنیت، امنیت ملی.

نویسنده: دکتر حيدرعلي بلوجي

چکیده

بازدارندگي هسته‌اي متضمن اين تهديد است كه هر گونه حمله هسته‌اي با پاسخ متقابل تلافي خواهد شد. در صورتي كه اين تهديد فاقد اعتبار باشد، بازدارندگي كارايي خود را از دست خواهد داد. مقاله حاضر اعتبار و كارايي بازدارندگي را از نقطه نظر روان‌شناختي و در شرايط زير مورد بررسي قرار مي دهد:
1. طرف الف بايد بداند كه مبناي تفكر و عمل طرف ب كدام است تا بتواند او را نسبت به انجام يا عدم انجام يك فعل مشخص بيانگيزد؛ 2. فكر و عمل طرف ب درست همان چيزي باشد كه طرف الف تشخيص مي‌دهد؛ 3. هيچ امكان سوء تفاهمي در مورد مباني فكر و عمل طرفين وجود نداشته باشد. در بهترين شرايط نيز بازدارندگي همراه با ميزاني از نقص و ريسك خواهد بود كه وجود هر گونه ابهامي بر پيچيدگي و ميزان بالاي ريسك و عدم تأثير مي‌افزايد. براي فائق آمدن بر اين مشكل بايد بدانيم كه ديگران لزوماً مثل ما فكر و عمل نمي‌كنند و لذا لازم است تا بررسي دقيق و همه جانبه‌اي از وضعيت طرف مقابل صورت بگيرد و اين بررسي‌ها نبايد صرفاً متكي به براورد از يك فرد عالي مقام و يا سازمان خاص باشد. اما از نقطه نظر رواني اين امر غيرممكن است. زيرا حتي يك شخص نيز نمي‌تواند به طور مطلق رفتار آتي خود در هر شرايطي را پيش‌بيني بكند چه رسد به رفتار ديگران. براي كاهش تأثير اين مشكل نيز مي‌توان فرايندهاي تصميم‌گيري و نقش افراد مختلف و نحوه تعامل رواني ميان آنها را مورد ارزيابي قرار داد. در عين حال همچنان كه اشاره شد نبايد از انسان‌ها هميشه انتظار رفتار عاقلانه و حكيمانه داشت. و بالاخره، در هر شرايطي واقع‌بينانه آن است كه بدانيم هيچ وقت به طور صد در صدي امكان رسيدن به خواسته‌ها وجود ندارد و در نتيجه كشوري كه به بازدارندگي تكيه مي‌كند بايد در هر حال بداند كه اين سياست نمي‌تواند به طور مطلق پيروز شود.
واژگان كليدي: بازداندگي، تهديد، تلافي، اعتبار، تعامل رواني، سوء تفاهم، روابط انساني، محاسبات انساني، رفتار انساني.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چکیده

از عملیات روانی اغلب با عناوین جنگ روانی، جنگ روحیه یا جنگ ایدئولوژیکی یاد می‌شود. اغلب نیز عملیات روانی را تنها با عنوان تبلیغات در نظر می‌گیرند. در این مقاله ضمن واکاوی مفهوم عملیات روانی به تبیین سه مفهوم یاد شده در بالا پرداخته می‌شود. همچنین برشماری وجوه افتراق و اشتراک آنها با عملیات روانی، چگونگی ابزارها و اهداف عملیات روانی و معرفی ابزارهای آن از جمله آگهی‌های تبلیغاتی و تبلیغات مورد مطالعه قرار می‌گیرد و سپس تکنیک‌ها و روش‌های عملیات روانی در عصر حاضر بررسی می‌شود. و در پایان با ارائه راهکارهای اجرایی به چگونگی آماده‌سازی عملیات روانی در شرایط بحران و جنگ پرداخته می‌شود.
واژگان کلیدی: عملیات روانی نظامی، ابزارهای عملیات روانی، تبلیغات.

نویسنده: مهسا ماه‌پیشانیان

چکیده

اهمیت اطلاعات در قرن 21 به حقیقتی تبدیل شده است که هیچ‌کس نمی‌تواند منکر آن شود. نقش مناسب اطلاعات در جوامع را می‌توان در بروز درگیری‌هایی مشاهده کرد که امروزه در نظام بین‌الملل جریان دارد و از جمله دلایل اهمیت فزاینده کنترل اطلاعات نیز به شمار می‌رود. هدف این مقاله ارائه تئوری‌ای در خصوص "عملیات‌های اطلاعاتی " عملیاتی و تاکتیکی در راستای تأثیرات محدود و غیرمهلک در زمان عملیات‌های ضدشورش  می‌باشد. این مطالعه در وهله نخست بر چهار عنصر عملیات اطلاعاتی یعنی "عملیات‌ روانی "، عملیات غیرنظامی- نظامی ، امور عمومی  و عملیات شبکه رایانه‌ای  تمرکز دارد. سپس موردی عملی از اجرای عملیات اطلاعاتی شبیه‌سازی شده و مفهوم "عملیات" بررسی خواهد شد. در عین‌حال باید اذعان کرد که رهیافت عرضه شده در اینجا مبتنی بر استراتژی جدید ارتش امریکا در عملیات‌های ضد شورش در عراق  است. این مقاله، اهمیت آگاهی و مدیریت عملیات اطلاعاتی و نیز به‌کارگیری عملیات غیرنظامی- نظامی را به مثابة ابزاری برای قدرت بخشیدن به فعالیت‌های عملیات روانی، نظامی و غیرنظامی، و امور عمومی مشخص می‌کند که برای درک و رویارویی با صحنه‌هایی از نبردها و جنگ‌های جدید در آینده ضروری به نظر می‌رسند.
واژگان کلیدی: عملیات ضدشورش، واکنش محدود، عملیات اطلاعاتی، فضای سایبر، جنگ سایبر.

نویسنده: جواد رنجبر

چکیده

هدف این مقاله بررسی نقش دولتها به عنوان دارندگان حاکمیت و قدرت فائقه هر کشور در خنثی سازی عملیات روانی است. بنابراین سؤال اصلی این مقاله چنین است: دولتها چگونه میتوانند عملیات روانی دشمنان و یا رقبای خود را خنثی کنند؟ فرضیه ای که در پاسخ به این سؤال به آزمون گذاشته میشود این است: دولتها با پیش گرفتن روشهای درازمدت تا حد بسیار زیادی میتوانند عملیات روانی دشمن یا رقیب خود را خنثی کنند. فرضیه سازی این مقاله بر این ایده استوار است که موضوع عملیات روانی چیزی است که مردم ناگزیر از فکر کردن به آن هستند. از سوی دیگر همچنان که برخی از صاحب نظران علوم ارتباطات معتقدند تبلیغات تقویت باورهای موجود است. بر این اساس در حالی که امواج رسانه ای در جهان امروز با پیشرفت فناورانه شگفت انگیز آن کنترل ناپذیر می نماید امّا دولت ها می توانند بر روند آن با پیش گرفتن اقدامات درازمدت علمی و روشمند تأثیر گذارند. بدیل فرضیه مقاله چنین است که دولتها با اقدامات کوتاهمدت (بدون برنامهریزیهای درازمدت)، غیر علمی و غیر روشمند موفقیتی در خنثیسازی عملیات روانی دشمنان نخواهند داشت. از اینرو چند مؤلفه مهم از جمله اقدامات مبتنی بر روانشناسی سیاسی، اجماع ملی، نسبیت و جزمیت، جامعهپذیری سیاسی، رسانههای گروهی، رفتار سیاستمداران و عرصه سیاسی که در مدیریت رسانهای و سیاسی هر کشوری میتواند به کار بسته شود تا در خنثیسازی عملیات روانی رقبا کارگر افتد، به طور مختصر مورد بررسی قرار میگیرد.
واژگان كليدي: عملیات روانی، تبلیغات، روانشناسی سیاسی، اجماع ملی، افكار عمومي.

نویسنده: دکتر مجید عباسی اشلقی

چکیده

رژیم صهیونیستی با نفوذ در رسانه‌های جمعی جهانی و رخنه در نظام اطلاعاتی و ارتباطی امریکا که به شدت تحت نفوذ و کنترل سرمایه‌داران صهیونیست قرار دارد، تلاش نموده است تا افکار عمومی ملت‌ها و دولت‌ها را نسبت به فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای جمهوری اسلامی مخدوش کند. این مقاله ضمن واکاوی افکار و اهداف این رژیم در مخالفت با توانایی صلح‌آمیز هسته‌ای ایران به ابزار و شیوه‌های عملیات روانی رژیم صهیونیستی می‌پردازد. گرچه این رژیم تقریباً از تمامی ابزارهای اثرگذار بر افکار عمومی جهانی استفاده می‌نماید ولی جمهوری اسلامی ایران نیز با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای مشروع و استفاده از تاکتیک روشنگری به مقابله با این رژیم می‌پردازد؛ در پایان راهکارهای مقابله روانی با این رژیم ارائه می‌شود.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، رژیم صهیونیستی، جمهوری اسلامی ایران، برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای، تبلیغات روانی.

نویسنده: دكتر محمد باقر بابايي/ علي قلي‌زاده

چکیده

هدف این مقاله شناسايي و پيش‌بيني روش‌هاي عمليات رواني امريكا و شيوه‌ها و روش‌های مقابله با آن در جنگ آينده با تأكيد بر عمليات فريب، است. در اين پژوهش از روش زمينه‌يابي از كارشناسان و صاحب‌نظران و روش توصيفي- تحليلي استفاده شده است. ابزار و روش‌هاي جمع‌آوري اطلاعات براي تدوين ادبيات موضوع و مباحث نظري تحقيق، به صورت كتابخانه‌اي و اطلاعات مورد نياز با استفاده از روش فيش‌برداري جمع‌آوري شده است. 200 تن از فرماندهان و مسئولان فرهنگي سپاه در رده ستاد نیروها و نيز صاحب‌نظران فرهنگي در دانشگاه امام حسين(ع)، جامعه آماري تحقيق را تشكيل داده‌اند.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، امریکا، جنگ آینده، عملیات فریب.

نویسنده: رضا نیک‌منش

چكيده

ملت‌هاي ايران و عراق از روابط اجتماعي، فرهنگي، ديني، اقتصادي و سياسي، و اشتراكات دیرینة تاريخی، دينی، مذهبی، و فرهنگی برخوردارند، اما برخي بدخواهان كه افكار کوته‌بین آنان در ايدئولوژي قوميت‌پرستي و ضد ايراني حزب بعث و رژيم صدام ریشه دارد، اين روابط حسنه را نفوذ، دخالت و حتي اشغالگري ايران در عراق مي‌خوانند و تلاش مي‌كنند به هر قيمت و وسيله‌اي از گسترش دوستي و همكاري و همگرايي ايران و عراق جلوگیری کنند. اين مقاله به معرفي پيشينه، ماهيت و اهداف سياسي جريان‌هاي یاد شده مي‌پردازد و شيوه‌هاي عمليات رواني آنها عليه ايران و دوستان ايران را در عراق بررسي مي‌كند، با اين هدف كه نقش مخرب آنان در عرصه ساخت عراق جديد پس از دوران حاكميت صدام،‌ آشكار‌تر شود و دوستداران برادري و همگامي دو كشور عزم و اراده خود را در جهت تحقق هر چه بيشتر اين هدف انساني و اسلامي تقويت كنند.

حجت‌اله مرادی

اين حقيقت كه تصور، قدرت اساسي ذهن انسان است، بديهي‌ترين اتفاق علمي شناخته شده همگان به‌شمار مي‌آيد. نوآوري مرهون خلاقيت ذهني آدمي در برآيند بيروني آن است و اين ويژگي او را اشرف مخلوقات كائنات ساخته است. مي‌توان گفت در صورتي كه استعداد نوآوري بشر برانگيخته نمي‌شد انسان چندان فاصله‌اي از ساير موجودات نمي‌يافت و بهره‌برداري خام از طبيعت سقف پيشرفت آن به‌شمار مي‌رفت. قدرت تصور بود كه انسان را قادر ساخت تا با اختراع گيره، انگشت شصت و با اختراع چكش، مشت را به مراتب قوي‌تر نمايد. تصور مهار شده توانست گام به گام، انسان را به قله‌هاي حيرت‌آوري از پيشرفت - كه اكنون با نگراني خاصي به آن مي‌نگرد – برساند. بي‌ترديد پيشرفت‌هاي جديد علمي و صنعتي كشور دانش‌پرور ما نيز مرهون خلاقيت و نوآوري مردان و زنان سخت‌كوش آن است.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چكيده

اين مقاله "شايعه" را به مثابه راهنمايي در مقابله با شايعات در سازمان مطالعه و بررسي مي‌كند. كوشش شده است تا موضوع شايعه براي شناخت چگونگي كاركرد آن و آنچه مي‌توان از آن آموخت مورد بررسي قرار گيرد. شايعات اغلب دريچه‌اي رو به سوي جامعه‌اند و مي‌توانند براي سنجش، نظارت و كسب حمايت لازم به منظور شكست روندهاي ناسالم در سازمان، اطلاعات گرانبهايي ارائه كنند. در اين مقاله دو نوع متمايز از تجزيه و تحليل‌هاي مربوط به شايعات در سازمان، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. نوع انگيزشي، مبين احساسات كاركنان و هيجانات تخليه نشده‌اي است كه ممكن است به گسترش خصومت نسبت به مديران بينجامد. نشانه‌هايي از انتظارات غيرواقعي نيز ديده مي‌شود كه در صورت عدم درك آنها ممكن است سطوح خصومت افزايش يابد. موضوع دسته‌بندي شايعه باعث شناخت نگراني‌هاي كاركنان مي‌شود و نشان‌دهنده اين است كه دغدغه‌ها و واهمه‌هاي خاصي درباره همكاري با مديران وجود دارد. بنابراين در اين مقاله راه‌هاي تعامل و مقابله با شايعه مورد بررسي قرار مي‌گيرد. از آنجا كه شايعات بر مهارت‌هاي مؤثر ارتباطي استوارند، سبك ارتباطي و فرهنگي مورد مقايسه قرار گرفته و براي يافتن راه‌هاي درمان شايعه‌پردازي تلاش مي‌شود. يافته‌هاي مورد نظر در اين مقاله مي‌توانند با اطلاع‌رساني به مديران نسبت به ذهنيات كاركنان به آنها كمك كنند، از اين رو آنها مي‌توانند پيام‌ها را اصلاح كرده تا نگراني‌ها و ترس‌هاي عمده كاركنان مورد توجه و نظر قرار گيرد.
واژگان كليدي: شايعه، سازمان، انواع شايعه، سازمان‌هاي نظامي.

نویسنده: فريده خدامرادي

چكيده

اين پژوهش از آن رو به سامان رسيد كه اولاً نقش و كاركرد شبكه‌هاي ماهواره‌اي فارسي زبان را در عمليات رواني عليه جمهوري اسلامي مورد كاوش نظام‌مند قرار دهد. ثانياً نقش شبكه‌هاي ماهواره‌اي را در حوادث و اغتشاشات بهار 1385 آذربايجان، شناسايي و تحليل كند. و ثالثاً با بهره‌گيري از مباني و ادبيات موضوع و يافته‌هاي پژوهش، راهكارهايي را براي مقابله با عمليات رواني آتي شبكه‌هاي ماهواره‌اي معرفي نمايد. براي تحقق اين اهداف، نخست ادبيات تحقيق مرور شد آنگاه با بهره‌گيري از دو روش "تحليل محتوا" و "زمينه‌يابي از صاحب‌نظران"، روش‌ها و اصول عمليات رواني سه شبكه ماهواره‌اي، يعني صداي امريكا، اميد و جام‌جم، مورد بررسي و تحليل قرار گرفت. سپس نتايج به دست آمده با استفاده از آمارهاي توصيفي و آزمون آماري غيرپارامتريك بيونوميال، تجزيه و تحليل شد. اين نتايج آشكار ساخت كه شبكه‌هاي مذكور اولاً از چندين روش عمليات رواني عليه جمهوري اسلامي استفاده نموده‌اند (و مي‌نمايند ) و ثانياً در عمليات رواني خود از پنج اصل كليدي بيش از ساير اصول استفاده كرده‌اند (و مي‌نمايند).
واژگان كليدي: عمليات رواني، بحران، اغتشاش، عمليات رواني رسانه‌اي، حوادث آذربايجان.

نویسنده: مهسا ماه‌پيشانيان

چكيده

امروزه با كوچك‌تر و پيچيده‌تر شدن جهان به واسطه رشد روزافزون وسايل ارتباط جمعي از قبيل اينترنت و ماهواره معادلات گذشته در تنظيم روابط بين كشورها تا حدود زيادي به هم خورده و جاي خود را به معادلات جديدي داده است؛ به گونه‌اي كه به جاي به كارگيري مستقيم زور، توجه قدرت‌ها به استفاده از قدرت نرم و ايجاد تغييرات از طريق مسالمت‌آميز با به كارگيري شيوه‌هاي نوين مداخله در امور داخلي كشورها جلب شده است. علاوه بر اين، در اين دوران رسانه‌ها به مثابه ابزاري اساسي براي اِعمال سياست‌هاي قدرت‌هاي زورمدار به كار مي‌روند و رقابتي جهاني در عرصه نبرد رسانه‌اي شكل گرفته است. در اين ميان جنگ نرم با هدف گرفتن فكر و انديشه ملت‌ها نقش مهمي را در سست نمودن حلقه‌هاي فكري و فرهنگي جوامع ايفا مي‌كند. در اين خصوص، امريكا سعي دارد با ارائه تعريف جديدي از تروريسم و آزادي‌خواهي جنگ نرم گسترده‌اي را عليه ديگر كشورها از جمله ايران شكل دهد. در اين مقاله راهكارهاي اين كشور براي مقابله نرم با جمهوري اسلامي ايران مورد مطالعه و بررسي قرار مي‌گيرد.
واژگان كليدي: جنگ نرم، قدرت نرم، ناتوي فرهنگي، جنگ‌ رسانه‌اي، شبكه‌سازي.

نویسنده: علي‌محمد نائيني

چكيده

ناتوي فرهنگي مفهومي است كه مقام معظم رهبري، حضرت آيت‌الله العظمي خامنه‌اي طي سفر استاني در سال 1385 در سمنان در جمع اساتيد و دانشجويان آن استان، با عنوان تحول در كارويژ‌ه  و استراتژي ناتو به منظور توجه و هوشياري نخبگان جهان اسلام و جمهوري اسلامي مطرح نمودند. چگونگي تحول در كارويژه ناتو از رويكرد نظامي – امنيتي به عنوان مهم‌ترين ساختار نظامي غرب در صحنه اروپا با هدف بازدارندگي اتحاد جماهير شوروي سابق پس از جنگ جهاني دوم به رويكرد فرهنگي و كارويژه‌هاي ناتوي فرهنگي در محيط امنيتي جديد پس از جنگ سرد، به ويژه در جهان اسلام و همچنين راهبردهاي مقابله با ناتوي فرهنگي موضوعي است كه در اين مقاله به بررسي آن پرداخته شده است. سؤال اصلي در اين نوشتار اين است كه سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) كه فلسفه وجودي و بقاي آن پس از جنگ جهاني دوم و در طول جنگ سرد، با سياست بازدارندگي دفاعي و تحديد اتحاد جماهير شوروي سابق شكل گرفته بود چگونه توانست پس از پايان جنگ سرد و فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در دهه 1990 با توجه به تحول در ماهيت قدرت و امنيت جهاني، خود را با محيط جديد تطبيق دهد و نقش هژمونيك خود را به رهبري امريكا افزايش دهد، و با توجه به محيط و موقعيت جديد، ماهيت و كارويژه ناتوي فرهنگي چيست و در استراتژي نوين ناتو چه جايگاهي دارد؟
واژگان كليدي: ناتو، ناتوي فرهنگي، جنگ سرد، جنگ نرم، استعمار فرانو، جهاني‌سازي فرهنگ.

نویسنده: سجاد كريمي پاشاكي

چكيده

تروريسم، در قرن حاضر بهانه‌اي براي جنگ‌افروزي قدرت‌هاي بزرگ به شمار مي‌آيد، هرچند كه اصل مبارزه با تروريسم و گروه‌هاي تروريستي در چارچوب تأمين امنيت ملي، توجيه‌پذير است، اما استراتژي ابرقدرت‌ها به منظور نوقلمروخواهي در پس فرافكني‌هاي رسانه‌اي و تحريف واقعيت از طريق پايگاه‌هاي خبري پنهان مانده است. از آنجا كه حمايت از تروريسم و گروه‌هاي تروريستي از اتهاماتي است كه به ايران نسبت داده مي‌شود و درخصوص آن تبليغات گسترده‌اي صورت مي‌گيرد، پرسش اصلي اين تحقيق آن است كه: ابعاد جنگ رواني ايالات متحده با موضوعيت تروريسم عليه ايران چيست؟ و چه عواملي باعث تروريست ناميدن جمهوري اسلامي ايران شده‌اند؟ به نظر مي‌رسد هدف امريكا از به راه انداختن جنگ رواني عليه ايران با موضوعيت تروريسم تحت‌الشعاع قرار دادن افكارعمومي جهانيان و كم اثر كردن قدرت نفوذ ايران در سطح جهان و در نهايت انزواي آن است و در اين راستا، از مسائلي همچون صدور انقلاب، گروگان‌گيري لانه جاسوسي، حمايت از گروه‌هاي مجاهد اسلامي و تلاش براي دستيابي به انرژي صلح‌آميز هسته‌اي استفاده مي‌برد. اين مقاله، به ماهيت جنگ رواني با محوريت تروريسم، عليه جمهوري اسلامي ايران پرداخته است و يادآور مي‌شود كه: نداشتن برخوردي مناسب و به هنگام، با اين‌گونه تبليغات نادرست، ضمن داشتن آثار سوء سياسي، اقتصادي و فرهنگي، ممكن است بهانه‌اي براي اقدامات آتي دشمنان باشد.
واژگان كليدي: جنگ رواني، تروريسم، جمهوري اسلامي ايران، امريكا، فرافكني.

نویسنده: احمد باصري

چكيده

رژيم صهيونيستي به بهانه اسارت دو سربازش به دست حزب‌الله با هدف خلع سلاح مقاومت و بر هم زدن نظم و آرايش نظامي حزب‌الله و خلع سلاح مقاومت اسلامي و بازسازي اقتدار از دست رفته خود پس از عقب‌نشيني سال 2000 با همه توان به مردم بي‌دفاع لبنان حمله كرد. در طي اين حملات، كارشناسان عمليات رواني رژيم صهيونيستي به توجيه و قانوني جلوه دادن اين جنگ پرداختند و تلاش كردند جريان جنگ و درگيري را به گونه‌اي به تصوير بكشند كه در آن رژيم صهيونيستي در نقش چهره‌اي كه با اكراه و بي‌ميلي درگير جنگ شده است، نمايان شود. دستگاه تبليغاتي امريكا و رژيم صهيونيستي در اين عمليات در پي زير سؤال بردن مشروعيت مقاومت اسلامي و رويگرداني افكارعمومي از حزب‌الله و زمينه‌سازي براي اعمال فشار سياسي به جمهوري اسلامي ايران بودند، چنانچه در روزهاي نخست جنگ 33 روزه توفيقاتي نيز به دست آوردند، اما حزب‌الله به دليل استراتژي مردمي خود و با به‌كارگيري جنگ رسانه‌اي و استفاده از كلام پرنفوذ دبيركل خود سيدحسن نصرالله و سخنراني‌ها و پيام‌هاي تأثيرگذار او كه از طريق شبكه‌هاي تلويزيوني العالم، العربيه و الجزيره پخش مي‌شد، توانست فضاي سياسي و رواني را به نفع خود تغيير دهد، به نحوي كه پس از طي روزهاي اول جنگ مردم لبنان تقريباً يكپارچه از حزب‌الله حمايت كردند تا جايي كه همه گزارش‌هاي رسانه‌هاي جمعي امريكا حاكي از حمايت‌هاي مردم لبنان از حزب‌الله بود. بنا به اعتراف اين منابع 83 درصد مسيحيان لبنان هم از حزب‌الله حمايت كردند. هدف اين مقاله واكاوي روند شكل‌گيري افكارعمومي در دو سوي ميدان نبرد در جنگ 33 روزه است.
واژگان كليدي: جنگ 33 روزه، لبنان، افكارعمومي، عمليات رواني، حزب‌الله.

نویسنده: ژوزف ناي/ مترجم: عسگر قهرمانپور بناب

اشاره

قدرت نرم توانايي دستيابي به اهداف و آمال مطلوب از طريق جلب حمايت افكار عمومي جامعه و نخبگان، و اقناع اذهان به جاي اعمال فشار است. اين بعد متأخر قدرت، از منابع فرهنگ، عقايد، باورها، و آداب و سنن اجتماعي  نشئت مي‌گيرد. پيشرفت چشمگير فناوري اطلاعات در دوران جديد به رشد روزافزون ارتباطات منجر شده و مرزهاي جغرافيايي را درنورديده است. امروزه اين قدرت نقش مهمي در عرصه روابط بين‌الملل و مانور واحدهاي سياسي يافته است. با توجه به اين مسئله، پرسش اساسي اين است كه تأثير قدرت نرم در مديريت تعارضات بين‌المللي به چه ميزان است. ژوزف ناي بر اين تأثير تأكيد مي‌ورزد و معتقد است امريكا در نقش كشوري كه بيشترين توانايي را در اين زمينه دارد مي‌تواند با استفاده از اين قدرت نقش مهمي در  كنترل و هدايت تعارضات جهاني ايفا كند. اين مقاله الگوي نگرش غربي به مقوله قدرت نرم را از منظر برجسته‌ترين صاحب‌نظران آن ارائه، و فرصت شناسايي راهكارها و روش‌هاي امريكا در پروژه فروپاشي نظام‌هاي مخالف خود را به دست مي‌دهد.
واژگان كليدي: قدرت نرم، قدرت سخت،‌ ايالات متحده،‌ منازعات بين‌المللي،‌ عصر اطلاعات.

نویسنده: جيمز استانير/ مترجم: داود علمايي

چكيده

در جهان كنوني، اجراي سياست‌هاي حكومت‌ها و دولت‌ها بدون توجه به افكارعمومي ميسر نيست. رسانه‌ها به مثابه حلقه واسط دولت و افكارعمومي نقش اساسي در نضج اراده سياسي حكومت‌ها ايفا مي‌كنند و موفقيت و شكست هر طرح به ميزان زيادي به نحوه عملكرد رسانه‌اي آن وابسته است. در آستانه حمله نيروهاي ائتلاف به عراق در سال 2003، تبليغات رسانه‌اي غرب از جمله انگليس به متقاعدسازي افكارعمومي براي توجيه اين حمله اقدام كرد. انباشت سلاح‌هاي كشتارجمعي و حمايت از تروريسم به وسيله عراق دو سوژه اصلي رسانه‌ها براي اقناع افكارعمومي داخلي انگليس بود. هر چند رسانه‌هاي اين كشور در اين زمينه به موفقيت كامل دست نيافتند، امّا با پايان يافتن جنگ و آشكار شدن بي‌پايه بودن اتهامات آنان به عراق، دولت انگليس با مشكلات بيشتري نيز مواجه شد. در اين ميان، اعتماد مردم انگليس نسبت به رسانه‌هاي اين كشور به دليل پيروي از سياست‌ حاكم گرفتار چالشي سخت‌تر شد. در اين مقاله جيمز استانير بحران اعتمادسازي بين رسانه و افكارعمومي مردم انگليس را مورد مطالعه قرار مي‌دهد.
واژگان كليدي: سياست، رسانه، افكارعمومي، اعتمادسازي، انگليس.

نویسندگان: فرانک ال.گلداشتاین، بنجامین اف.فیندلی
مترجمان: حجت‌اله مرادی، محمود یزدان‌فام، پریسا کریمی‌نیا
ناشر: معاونت فرهنگی سپاه پاسداران، مرکز مطالعات فرهنگی
سال نشر: 1384
تعداد صفحات: 416ص
معرفی: امیرهوشنگ طهماسبی‌پور

حجت‌اله مرادی

كلاوزويتس مي‌گويد: «تصور اين كه مردان باهوش، بدون ترديد مي‌توانند يك ژنرال خوب نيز باشند، خطاست.» از بين هزار تن مدير شايد تنها يك نفر اين شايستگي را داشته باشد. يك مدير عمليات رواني چه توانايي‌هايي بايد داشته باشد؟ آيا مي‌تواند اين توانايي‌ها را از دانشكده‌هاي نظامي و غيرنظامي معتبر فراگيرد؟

نویسنده: سرتيپ پاسدار احمدرضا رادان

چكيده

شايعه‌ گزاره‌اي است كه منبع آن ناموثق است از همين‌روي يافتن 5 منبع نشر آن اغلب دشوار، يا ناممكن است، با وجود اين،گاهي اثر شايعه بسي فزون‌تر و فراگيرتر از تأثيرات حاصل از رسانه‌هاي رسمي است. چه، شايعه اغلب در فضاي ركودي رواج مي‌يابد كه عاملان عمليات رواني با بهره‌گيري از فنون و تاكتيك‌هايي همچون تاكتيك تبخير آن را پديد آورده‌اند. در چنين فضايي عطش شهروندان براي كسب آگاهي آن‌چنان افزايش مي‌يابد كه آنان شبه واقعيت‌ها را واقعيت، و اقوال ناموثق و اغلب دروغ‌ها را، واقعيت تلقي مي‌كنند. اما اينها تنها بخشي از واقعيت مربوط به شايعه را نمايان مي‌سازد. چه، گاهي شايعه خود به رسانه‌اي تبديل مي‌شود كه به هماوردي با رسانه‌هاي رسمي مي‌پردازد. چنين اهميتي موجب شده است تا كارگزاران عمليات رواني از شايعه به منزله ابزار و روشي براي تخريب روحيه حريف، برآشفتن توده‌ها و تحقق ساير اهداف و مقاصد خويش بهره گيرند.
واژگان كليدي: شايعه، رسانه ناموثق، مجاب‌سازي، تخريب روحيه، بحران.

ابزارهای عملیات روانی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران

نویسنده: سيدحسين محمدي‌نجم

چكيده

هر چند اهميت استعاره در لفاظي‌هاي سياسي امروز انكارناپذير است، اما كاربرد آن همواره محل جنجال و مناقشه بسيار بوده است. فيلسوفان اغلب معتقدند كه استعاره و ديگر معاني بياني مي‌توانند راه ادراك ما را به سوي اشياء منحرف كنند.1 براي نمونه، هرچند ارسطو، چيره‌دستي شاعر را در استفاده از استعاره، بهترين ارمغان وي به خوانندگانش مي‌داند، اذعان مي‌دارد كه استعاره خطرناك است، چون مي‌تواند يك چيز را بهتر يا بدتر از حالت واقعي آن جلوه دهد. همچنين، افلاطون، سرانجام فيلسوفي سياست پيشه شد و كه تأثيرات عميقي بر فلسفه سياسي بر جاي گذاشت، بسياري از توصيه‌هايش در خصوص پايه‌ريزي و اداره حكومت سياسي آرماني را در قالب اصطلاحات مجازي بيان كرد. اما جالب اينكه فلسفه غرب همواره اصرار افلاطون براي اخراج شاعران از آرمان‌شهر را به نكوهش استعاره توسط وي تفسير كرده و بي‌اعتمادي او به [صنايع ادبي] تقليد و وانمايي را توجيهي براي اين تفسير به حساب آورده است؛ تا جايي كه حدود دو هزار سال بعد، هابز به تأسّي از اين به اصطلاح سنت افلاطوني، بيان داشت كه استعاره يعني استفاده از كلمات در قالبي نامتداول به منظور فريفتن مردم.
در چند دهه اخير، به رغم اين موج مخالفت عليه استعاره، برخي از دانشمندان شناختي بي‌اعتمادي فيلسوفان به استعاره را به چالش كشيده، استدلال كردند كه ادراك ما از واقعيت، مبتني بر استعاره است. به باور ايشان، زندگي ما سراسر با استعاره‌هاست (همان چارچوب‌هاي ادراكي كه درونشان زندگي مي‌كنيم) و بي‌ترديد نقش آنها در شكل دادن به فلسفه و مفاهيم روزمره بسيار حائز اهميت است.
واژگان كليدي: استعاره، جنگ، گفتمان سياسي.

نویسنده: دكتر محمدحسين الياسي

چكيده

در نيم قرن گذشته نظريه‌پردازان و پژوهشگران فعال در قلمرو رسانه‌هاي ارتباط جمعي، تلاش كرده‌اند تا با قواعدي دست يابند كه با به كاربستن آنها بتوان دامنه اثربخشي و اثرگذاري رسانه‌ها را فروني بخشيد. حاصل اين تلاش‌ها از يك سو فرمول‌بندي چند نظريه و مدل نظري در قلمرو ارتباطات جمعي و روان‌شناسي مخاطب و تراكم حجم فربهي از ادبيات پژوهشي در اين قلمرو است. در هر يك از نظريه‌ها و مدل‌هاي ارائه شده در اين قلمرو، هم حيطه كاركرد رسانه‌هاي جمعي، مورد علاقه و كنكاش نظام‌مند و عالمانه قرار گرفته است و هم دامنه اثرات آنها. محققان نيز با بهره‌گيري از مباني آن مدل‌هاي نظري، اصول و قواعدي را فرمول‌بندي نموده‌اند كه با به كاربستن آنها مي‌توان دامنه اثرات يك رسانه را در دستكاري اذهان مخاطبان، تغيير سبك زندگي آنان و تعديل و تغيير كنش‌هاي مختلف آنها، افزايش داد. اين نوشتار مروري است بر تلاش‌هاي نظري صورت گرفته در اين قلمرو.
واژگان كليد: رسانه اثربخش، متقاعدسازي، مهندسي خبر، نظريه سوزن تزريقي، برجسته‌سازي.

گردآوري و ترجمه: حجت‌اله مرادي

چكيده

شكل‌گيري نيروي نظامي مدرن و سامانه‌هاي فناورانه غيرنظامي كه انتظار مي‌رود در پي انقلاب اطلاعاتي به دست آيد، مستلزم آن است كه بعد رواني جنگ در مراحل آماده‌سازي، برنامه‌ريزي و فرماندهي عمليات نظامي آينده اولويت روزافزوني را شاهد باشد. توانمندي‌هاي نظامي بالا كه از اين سامانه‌هاي پيشرفته حاصل مي‌شود، توان توليد آثار رواني و فيزيكي چشم‌گيري خواهد داشت و از سويي ديگر، فرصت‌ها و خطرات جديدي را پيش روي دولت‌ها قرار خواهد داد. سامانه‌هاي فناورانه پيشرفته نه تنها به شكل‌گيري فضاي جنگ‌هاي آينده كمك مي‌كند بلكه بر اهميت عمليات رواني و نقش آن در سرنوشت جنگ مي‌افزايد. در اين مقاله، پيامدهاي بالقوه انقلاب اطلاعاتي بر بعد رواني جنگ‌هاي آينده و بررسي جنبه‌هاي رواني مهم آن، ابزار توليد آنها و تجارب به دست آمده از اين تحولات مورد مطالعه قرار مي‌گيرد.
واژگان كليدي: عمليات رواني، انقلاب اطلاعاتي، جنگ آينده

نویسنده: خالد لويمي

مقدمه

از اواخر جنگ جهاني اول، تبليغات به صورت حربه‌اي روان‌شناسانه در خدمت استعمارگران درآمد. هدف اصلي تبليغات، استعمار فكري كشورهاي ستم‌ديده جهان به منظوراستثمار اقتصادي، فرهنگي و سياسي آنان بود و براي رسيدن به اين هدف، افكارعمومي كشورهاي خود را براي توجيه اين سياست فريب مي‌دادند و به بي‌راهه مي‌كشاندند؛ اين امر در طي جنگ جهاني دوم چنان اهميتي داشت كه طرفين درگيري براي به كارگيري اين حربه‌ها به رقابت با يكديگر پرداختند (شيرازي، 1376، ص 11). از جنگ‌هاي قرن بيست تا كنون، اجراي هرگونه سياست نظامي، سياسي و حتي اقتصادي، مستلزم زمينه‌سازي‌هايي شده است كه از طريق كاربرد فنون تبليغاتي به دست مي‌آيد. اين فنون تبليغاتي از طريق رسانه‌ها اجرا مي‌شود. به عبارتي امروزه هر جنگي جنگ رسانه‌اي، زمينه‌هاي لازم را در جبهه خودي و همچنين جبهه دشمن فراهم مي‌آورد.

نویسنده: دكتر علي فلاحي

چكيده

پس از فروپاشي شوروي سابق، تغيير و تحولات پس از آن و مطرح شدن نظام نوين جهاني، فعل و انفعالات تازه‌اي براي تك قطبي شدن نظام جهاني و قرار گرفتن ايالات متحده در رأس قدرت جهان و به دست گرفتن سرنوشت جهان روي داد. تحولاتي كه هرچند هنوز نظام‌مند نشده است اما تا حدودي موفق عمل كرده است. امريكا هنوز در تلاش است تا به ساختاري قانون‌مند براي زير سلطه گرفتن هرچه بيشتر دولت‌ها و كشورهاي مختلف دنيا دست يابد. شاهد اين مدعا اقدامات امريكا در گرجستان, اوكراين، قرقيزستان و ميانمار است. سؤال اصلي اين مقاله اين است كه چه عواملي در شكل‌گيري انقلاب‌هاي رنگين در اين كشورها مؤثر هستند؟ محيط داخلي و بين‌المللي و به ويژه تأثير دولت امريكا در انقلاب‌ها چگونه است؟ براي پاسخ به اين سؤالات كوشش شده است تمامي منابع آشكار پيرامون انقلاب‌هاي رنگين مورد مداقه قرار گيرد و بر اساس آنها از نگاهي نو اين انقلاب‌ها مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد.
واژگان كليدي: انقلاب‌هاي رنگين، گرجستان، ميانمار، اوكراين، قرقيزستان، امريكا

چكيده

با پيشرفت روزافزون دانش، فناوري، ابزارهاي خبررساني و ارتباطات، عمليات رواني به طور فزاينده‌اي اوج گرفته و دامنه آن هر روز گسترده‌تر مي‌شود تا آنجا كه امروزه، از سوي قدرت‌هاي سلطه‌گر و سردمداران كفر جهاني و رسانه‌هاي غربي و صهيونيستي ميلياردها دلار براي عمليات رواني و تبليغات رواني ملت‌ها سرمايه‌گذاري مي‌شود. اما عليرغم نو بودن اين واژه‌ها و تاكتيك‌ها و ابزارها، اصل عمليات رواني كلامي تازه نيست، هزاران سال است كه بشر از اين سلاح در صحنه پيكار ياري مي‌جويد. قرآن در آيات و قصص، موارد بسياري از جنبه‌هاي رواني – تبليغي را بيان مي‌كند و شيوه‌هاي شناخت دشمنان كه مهم‌ترين مرحله در هر طرح‌ريزي عمليات رواني است را يادآوري مي‌نمايد. در اين مقاله با هدف واكاوي اصول دشمن‌شناسي و مخاطب‌شناسي در عمليات رواني به بررسي جامع آيات با توجه به تفاسير گوناگون پرداخته مي‌شود.
واژگان كليدي: دشمن‌شناسي، قرآن، راه‌كارهاي رواني، عمليات رواني

نویسنده: عبدالرضا همداني

چكيده
دكترين نظامي و عمليات رواني حماس بر جنگ فرسايشي و پرتاب موشك‌هاي قسام مبتني بود. هدف اين دكترين تضعيف عزم نظامي و غيرنظامي و كاهش انگيزه جنگ در رژيم صهيونيستي، با وارد آوردن تلفات مداوم و مستمر به آن بود. اين دكترين واقع‌گرايانه بود؛ زيرا، شواهد زيادي مبني بر فرسوده شدن و كاهش قدرت تحمل جامعه صهيونيستي مشاهده مي‌شود. حماس همسو با هدفي حركت مي‌كند كه جامعه رژيم صهيونيستي حساسيت زيادي در قبال آن دارد حساسيتي توأم با ترس و وحشت از دست دادن نيروهاي نظامي صهيونيست‌ها در سرزمين‌هاي اشغالي. تاكتيك اصلي حماس بر مبناي حملات پراكنده، عمليات شهادت‌طلبانه و پرتاب موشك قسام است اين شيوه بيشترين خسارت فيزيكي و رواني را به ارتش اسرائيل وارد آورد.

سخن سردبیر: حجت‌اله مرادی

بحران را مي‌توان امور قابل پيش‌بيني برنامه‌ريزي نشده توصيف كرد كه ممكن است در هر زمان براي هر سازماني رخ دهد. هيچ سازماني تمايل ندارد كه گرفتار بحران شود، اما برخي مواقع سازمان‌ها ناگزير بخشي از حادثه و بحران به شمار مي‌آيند. بحران مي‌تواند در هر زماني رخ دهد اما گس.ترش و انتشار بحران جرياني است كه قابل تأمل و دقت و بررسي مي‌باشد. سازمان‌هاي كارامد پيوسته برنامه از پيش تدبير شده‌اي براي مقابله با بحران‌ها دارند. در عصر حاضر بهترين كارشناسان با بالاترين انگيزه‌ها در سازمان‌هاي عمليات رواني اين موقعيت را در اثر تلاش و كوشش در مهار بحران به دست آورده‌اند. ساليان درازي طول مي‌كشد تا شهرتي به دست آيد، با اين حال در چند دقيقه از بين مي‌رود. بحران در هر زماني ممكن است رخ دهد و ماهيت به گونه‌اي است كه پيش‌بيني پذير نيست.

نویسنده: حجت‌اله مرادی

چكيده

هدف اين مقاله ارائه محدوده‌اي براي تعريف تبليغات به عنوان نوعي از گفت‌وگو و نيز تجزيه و تحليل و ارزيابي زبان به كار رفته در تبليغات مي‌باشد.1 ده خصيصه ضروري ( به همراه چند ويژگي معين ديگر) در مورد تبليغات به عنوان يك شكل قابل تشخيص از گفتمان ارائه شده است. چند توصيه در مورد چگونگي تجزيه و تحليل موضوعات در تبليغات و ساخت انواع معيني از بحث‌هاي معمولي ارائه شده است كه در تبليغات نقش كليدي ايفا مي‌كند. اما مشكل اصلي كه به آن پرداخته نشده و مشكل‌ترين مسئله نيز مي‌باشد، چگونگي ارزيابي موضوعات به كار رفته در تبليغات است. آن چيزي كه اغلب، به ويژه در رشته‌هايي چون منطق و تفكر انتقادي رخ مي‌دهد، اين است كه به محض دسته‌بندي موضوعات در گروه تبليغات، آن را غيرمنطقي يا سفسطه‌آميز در نظر گرفته و به صورت خودكار از گردونه مباحثات حذف مي‌كنند. زيرا عبارت تبليغات چنان بار معنايي منفي دارد كه اغلب مردم تمايل دارند مباحثات رقباي خود را به اين عنوان نام‌گذاري نمايند و فكر نمي‌كنند كه مباحثات خودشان هم مي‌تواند بدين صورت در نظر گرفته شود.
اين مقاله به صورت منتقدانه‌اي سياست از رده خارج كردن موضوعات استفاده شده در تبليغات را زير سؤال برده و راه‌كارهاي بهتر براي ارزيابي اين موضوعات جست‌وجو مي‌كند. به نحوي كه به كمك آن بتوان از يك ارزيابي حمايت كرد يا با به‌كارگيري محدوده‌هاي آشكار ارائه شده كه در ارزيابي مدارك مستند براي يك موقعيت خاص به كار مي‌روند، آن را رد كرد.
واژگان كليدي: تبليغات، متقاعدسازي، گفتمان، تبليغات سازي.

نویسنده: محمود منصورنژاد

چكيده

مقاله حاضر، مسئله عمليات رواني عليه اسلام در عصر پيامبر(ص) را مورد بررسي قرار مي‌دهد؛ چرا كه اين عنوان در عصر حاضر و در سال پيامبر اعظم(ص) از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين گونه جنگ، امروزه جايگزين جنگ سخت (نظامي) شده است. اين همان چيزي است كه برخي آن را نبرد تأثير محور مي‌نامند. اين مقاله دوران مكه از زندگي پيامبر(ص) پس از بعثت، اين فترت مهم در دعوت اسلام را در نظر دارد؛ فترتي كه در خلال آن بنيادها و اصول و پايه‌هاي دين اسلام استوار گرديد. بحث اين مقاله به دو دليل اساسي بر اين فترت تاريخي متمركز است: 1. اهميت اين فترت در تاريخ دعوت اسلام نمايانگر صلابت مسلمين و پايبندي به اصول اسلام و محبت آنها نسبت به پيامبر(ص) و پايداري در برابر هر نوع كارشكني نيروهاي متحد كفر بود كه با همه شيوه‌هاي ممكن مي‌كوشيدند آنها را از اين دعوت جدا سازند و به بت‌پرستي بازگردانند. 2. حق اين فترت از حيات نبوي بدان گونه كه فترت مدني مورد اهتمام مورخان و دانشمندان قرار گرفته و به تحقيق و تحليل آن پرداخته‌اند ادا نشده است. از اين رو بر آن شدم تا بر دوران زندگي پيامبر اعظم(ص) و تاريخ رسالت از زاويه عمليات رواني و تبليغي نگاهي دوباره بيفكنيم و ابزارها و روش‌هاي جنگ رواني را كه دشمنان اسلام عليه دعوت و بر ضدپيام‌آوران و پيروان آئين مقدس به كار مي‌بستند بررسي كرده و مهم‌ترين ابزارها و روش‌هايي را كه پيامبر(ص) و مسلمين براي حمايت دعوت به كار مي‌بستند و به مقابله با جنگ رواني مي‌پرداختند و كار دعوت و حكومت را در مدينه همچنان ادامه مي‌دادند، بيان و روش‌ها را از زاويه تبليغي با ابزارها و شيوه‌هايي كه در جنگ رواني عصر جديد به كار مي‌آيد مقايسه كنيم.

نویسنده: مهدي حق‌وردي طاقانكي

چكيده

با گسترش فناوري ارتباطات هر روز ابزار جديدي در اختيار كارشناسان عمليات رواني قرار مي‌گيرد. در جنگ جهاني دوم نازي‌ها با حداكثر توان از دو رسانه سينما و راديو استفاده كردند. و اكنون نيز اين ابزار به ويژه سينما مورد استفاده محافل صهيونيستي قرار مي‌گيرد در كنار اين ابزار، صنعت نوظهور بازي‌هاي رايانه‌اي به علت خصوصيات ويژه خود به ابزار نوين عمليات رواني تبديل شده‌اند ولي متأسفانه تاكنون به اين محصول فرهنگي توجه جدي نشده است. با بررسي كمي و كيفي بازي‌هاي رايانه‌اي مي‌توان به ميزان تأثيرگذاري اين صنعت نسبت به ساير صنايع مانند صنعت فيلم‌هاي سينمايي پي برد. عوامل كمي چون مدت زمان صرف شده توسط كاربر و عوامل كيفي چون گرافيك، صدا و تعامل، ابتكار سير داستان، كنجكاوي، پيچيدگي و تخيل، منطق، حافظه، بازتاب‌ها، مهارت‌هاي رياضي، چالش حل مسئله و تجسم از جمله جنبه‌هاي فني، رواني و فردي است كه كاربر را جذب بازي‌هاي رايانه‌اي مي‌كند. كار مستقل، مداومت در بازي، لذت بردن از بازي، مشاركت فعال، تعامل مشاركتي، ساختار گروهي، يادگيري، رقابت يا همكاري گروهي و فرصت‌هاي برابر در بازي از جمله عواملي است كه در فرد براي ادامه بازي ايجاد انگيزه مي‌كند.
در اين مقاله سعي خواهد شد به موضوعات و محورهايي كه در بازي‌هاي رايانه‌اي پرداخته شده و با بيان مصاديق و نيز شركت‌هاي بازي‌هاي رايانه‌اي كه بيشتر با اين محوريت‌ها به ساخت بازي اقدام مي‌كنند اشاره شود.
واژگان كليدي: عمليات رواني، بازي رايانه‌اي، قدرت نرم

نویسنده: علي‌محمد نائيني

چكيده

هرچند نرم‌افزارگرايي يكي از ابزارهاي تأمين بهتر و بيشتر منافع ملي كشورها تلقي مي‌شود، ولي بررسي‌ها نشان مي‌دهد استفاده از قدرت نرم توسط دولت‌هاي بزرگ همواره تحت تأثير ملاحظات راهبردي – امنيتي قرار داشته است. هدف اصلي اين مقاله بررسي مفهوم ابعاد و ويژگي‌هاي تهديد نرم  و رويكردهاي نرم‌افزارانه در رهيافت‌ها و نظريه‌هاي امنيت و قدرت است. در اين مقاله سعي شده به منظور دركي اساسي از مقوله قدرت و تهديد نرم، منابع و سطوح مختلف قدرت تبليغي – رواني در حوزه‌هاي سه‌گانه نخبگان، مردم و نيروهاي مسلح معرفي و در نهايت به كارويژه‌هاي تهديد نرم در اين سطوح اشاره شود. در بخشي ديگر، رويكرد نرم افزارگرايانه غرب نسبت به جهان اسلام مورد تأكيد و توجه قرار گرفته است.
واژگان كليدي. تهديد، تهديد سخت، تهديد نرم، امنيت ملي، قدرت ملي، قدرت نرم.

گردآوري و ترجمه: عبدالمجيد حيدري

چكيده

امريكا حدود پنجاه درصد ثروت جهان را در اختيار دارد ولي جمعيتش تنها 3/6 درصد جمعيت جهان است. در چنين وضعيتي، اين كشور درصدد است با ايجاد يك الگوي رابطه بتواند اين موقعيت را بي‌آنكه به منافع ملي آن آسيبي جدي وارد آيد، در دستور كار خود قرار دهد. براي اين كار بايد احساسات و افكار عمومي جهانيان را با خود همراه كند و به اين منظور به اهدافي مبهم و غيرواقعي نظير حقوق‌بشر، ارتقا معيارهاي زندگي و ايجاد (به اصطلاح) دمكراسي، متوسل مي‌شود.در اين مقاله، به تاريخ اخير امريكا و تبليغاتي كه براي توجيه آن در نزد مردم اين كشور به كار گرفته شده مي‌پردازد. بافت تاريخي درگيري‌ها به طور خاص مورد تأكيد قرار مي‌گيرد.
واژگان كليدي: تبليغات، ويتنام، عراق، رسانه‌هاي جمعي.

نویسنده: داوود علمايي

اشاره

طرح‌ريزي درست و به موقع عمليات رواني در تمامي سازمان‌هاي عمليات رواني از ضرورت‌هاي كسب موفقيت به شمار مي‌آيد. از سوي ديگر، پيش‌بيني و تحليل نادرست حوادث مهم و نبود طرح‌ريزي، عامل مؤثري در كاهش مقبوليت جايگاه عمليات رواني و موجب تزلزل در ادامه كار آن خواهد بود.
موضوع طرح‌ريزي عمليات رواني در دوران پس از جنگ سرد از اولويت‌هاي سازمان عمليات رواني امريكا به شمار آمده و در دستوركار اين سازمان‌ها قرار گرفته است. مقاله حاضر با اشاره به سير و روند تغيير و تحولات در فرايند طرح‌ريزي عمليات رواني روند طراحي و اجراي آن را مورد بررسي قرار مي‌دهد و نكات ارزنده‌اي را پيش روي كارشناسان عمليات رواني، تصميم‌سازان و سياست‌گذاران قرار مي‌دهد. هرچند اين فرايند مبتني بر ساختار و سازمان عمليات رواني نظامي ارتش امريكا مي‌باشد ولي ما را با فرايند طرح‌ريزي عمليات رواني در اين كشور آشنا مي‌نمايد.
واژگان كليدي: طرح‌ريزي، تصميم‌سازي نظامي، عمليات رواني، هدف‌يابي مأموريتي.

نویسنده: پريسا كريمي‌نيا

اشاره

دنيا در دو دهه اخير شاهد دگرگوني بزرگ در كشورهاي غرب و شرق بوده است. اين دگرگوني نه تنها بر اوضاع داخلي كشورهاي ياد شده، بلكه بر صحنه سياست جهاني تأثير اساسي دارد و از عوامل پديد آورنده محيط بين‌المللي تازه‌اي پس از دوران جنگ سرد است، كه آن را نظم نوين جهاني خوانده‌اند.
بررسي رويدادهاي عمليات رواني در دو دهه اخير در حوزه عمليات رواني امريكا نه تنها براي رقيبان آن، بلكه براي كشورهاي ديگر، به ويژه كشورهاي كه سال‌ها در معرض تهديدهاي مستقيم و غيرمستقيم امريكا قرار داشته‌اند ضرورت اساسي دارد. براي سازمان‌هاي عمليات رواني اين كشورها ريشه‌يابي دگرگوني‌ها، راه‌حل‌هايي كه در برابر آن انديشيده شده موانع و مشكلاتي كه بر سر راه عمليات رواني اين كشور وجود دارد، تأثير اين دگرگوني‌ها در مناسبات بين سازماني، حائز اهميت بسيار است. اين امر با توجه به وجود بسياري از مسائل جهاني، از جمله بحران‌هاي منطقه‌اي، مي‌تواند در محاسبات آينده و تعيين خط‌مشي‌هاي مناسب براي رويارويي با اوضاع كه دولت‌هاي جهان سوم در قرن جديد با آن روبه‌رو خواهند بود، مفيد واقع شود. هدف اين مقاله بازكاوي سلسله عمليات رواني امريكا در دو دهه اخير است تا از اين طريق با نقاط قوت و ضعف سازمان عمليات رواني اين كشور آشنا شويم.
واژگان كليدي: عمليات رواني، امريكا.

گردآوری و ترجمه: بيژن ايرانپاك

چكيده

هرچند عمليات رواني يكي از ابزارهاي تأمين بهتر و بيشتر منافع ملي كشورها تلقي مي‌گردد، ولي پژوهش‌ها نشان مي‌دهد استفاده امريكا از اين ابزار در جهان و به ويژه خاورميانه همواره تحت تأثير عوامل راهبردي – امنيتي برخاسته از محيط بين‌المللي و منطقه‌اي قرار داشته است. نويسنده در اين مقاله پس از ارائه مطالبي در خصوص كاركرد عمليات رواني، سير تحول آن را به ويژه پس از حادثه 11 سپتامبر بررسي و در ادامه به روند عمليات رواني در محيط جديد نظام بين‌الملل مي‌پردازد. يافته‌هاي اين نوشتار نشان مي‌دهد سياست امريكا در عصر حاضر بيش از آنكه از ويژگي‌هاي سخت‌افزاري برخوردار باشد داراي خصايص نرم‌افزاري و عمليات رواني است.
واژگان كليدي: عمليات رواني، نبرد اطلاعاتي، نبرد رواني، امريكا.

نویسنده: عليرضا محمودي

چكيده

حقوق‌بشر به مثابه مؤلفه‌اي تأثيرگذار، به گونه رو به افزايشي از پايان جنگ سرد (1991) تا كنون، فضاي جامعه بين‌المللي را ترسيم كرده است. در اين ميان تلاش دست‌اندركاران سياست خارجي ايالات متحده امريكا جهت تبيين حقوق‌بشر به صورت ابزار مطلوب براي خود و تلاش براي تغيير هنجارهاي بين‌المللي در راستاي هماهنگ كردن نظام بين‌الملل با مفهوم هژمونيك‌گرايي خود به جاي كثرت‌گرايي  و پلوراليسم امنيتي راهبردي، موجب گرديده است تا معضلات اساسي امنيتي در كشورهاي واگرا با فضاي مطلوب امريكا و نومحافظه‌كاران حاكم بر آن پديد آيد.1 اصولاً سياست‌گذاران ايالات متحده امريكا از مؤلفه نرم‌افزاري حقوق‌بشر به صورت فعاليت رواني طرح‌ريزي شده براي تأثيرگذاري بر كنش كشورهاي واگرا با سياست‌گذاري‌هاي مطلوب خود بهره مي‌گيرند و از آن در جهت دستيابي به اهداف سياسي – نظامي خود بهره مي‌برند. حقوق‌بشر در دكترين سياست خارجي امريكا يك مقوله‌ نرم‌افزاري جهت كاهش فضاي تأثيرگذار نيروي معارض و بهره‌گيري از ابزارهاي فشار آن در قالب يك مديريت ادراكي  و تاكتيك‌هاي طراحي شده براي ضربه زدن به ذهن و فكر نيروي مقابل، به ويژه در فضاي ثبات بين‌المللي است. بر اين اساس، نوشتار حاضر مي‌كوشد تا ابعاد مقوله حقوق‌بشر را در چارچوب سياست خارجي امريكا، مورد بررسي و تبيين نظري قرار دهد.
واژگان كليدي: حقوق‌بشر، عمليات رواني، سياست خارجي امريكا، هژموني.

معرفی: علی محمد نائینی

مقدمه

مهم‌ترين بخش از پرونده دولت امريكا در روابط با كشور و ملت ايران، مداخله‌هاي غيرمسئولانه و خصمانه دولت‌هاي مختلف حاكم بر كاخ سفيد است. برخي از مداخلات خصمانه و فريبكارانه در طول نيم قرن گذشته همچون كودتاي 28 مرداد كه منجر به بازگشت نظام استبدادي شد، سرنوشت تاريخي ايران را تغيير داد و پس از آن بيش از دو دهه به صورت غيرمسئولانه، از استبداد شاهنشاهي حمايت گرديد. حمايت از رژيم شاه در اوج انقلاب اسلامي، حمايت از كودتاهاي مختلف از جمله كودتاي نوژه، در چند سال اول پيروزي انقلاب اسلامي توسط امراي ارتش و سياسيون وابسته به ديكتاتوري، از ديگر مداخلات امريكايي‌ها در امور داخلي ايران است. مجموعه‌اي از مداخلات غيرمسئولانه ديگر امريكا را در جنگ هشت ساله از جمله حمايت همه‌جانبه از صدام، زدن سكوهاي نفتي ايران، هواپيماي مسافربري ايران (1367) و … را ملاحظه مي‌كنيم. نوع اقدامات و طرح‌هاي امريكايي‌ها با پيچيدگي‌ بيشتر پس از جنگ هشت ساله ادامه يافت.

نویسنده: رضا سراج

چکیده

این مقاله به بررسی رابطه بین راهبرد مهار و جنگ سرد امریکا علیه شوروی سابق و راهبرد جدید امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران که برگرفته از راهبرد مزبور است، می‌پردازد. مقاله حاضر همچنین تأثیر راهبرد مهار و جنگ سرد در کشورهای بلوک شرق را بررسی کرده است. این نوع تأثیر، ایجاد یک سیاست بازدارنده و دفاعی علیه کشور مهاجم را برای جمهوری اسلامی بهتر مهیا می‌کند. برای توقف این تهاجم باید با برنامه‌ریزی بلندمدت، انتخاب واقع‌بینانه، رویکرد مبتنی بر همکاری ومشارکت فعال با گروه‌های داخل نظام و نیز تقویت فرماندهی و کنترل به این مهم دست یافت.
واژگان کلیدی: ایران، امریکا، راهبرد مهار، جنگ سرد، شوروی.

نویسنده: مهسا ماه‌پيشانيان

چكيده

امروزه تاكتيك‌هاي عمليات رواني نقش مهمي در فعاليت‌هاي سياسي، نظامي، اقتصادي، اجتماعي و تبليغاتي رژيم صهيونيستي ايفا مي‌كند. اين فعاليت‌ها با هدايت سازمان‌هاي اطلاعاتي رژيم صهيونيستي در سطح بين‌المللي كاركردهاي گوناگوني را پيگيري مي‌كنند. هدف مهم اين اقدامات، تخريب و تضعيف روحيه دشمن و تغيير در نگرش و سامانه تصميم‌گيري آن است. ويژگي‌ بارز عمليات رواني رژيم صهيونيستي به كارگيري همزمان چندين تاكتيك سخت و نرم است، در اين ميان، مهم‌ترين ابزار قدرت نرم رژيم صهيونيستي را مي‌توان بدين ترتيب برشمرد: استفاده از زبان، صنعت سينماي جهان به ويژه هاليوود، شبكه‌هاي تلويزيوني جهاني، اينترنت، جرايد، مطبوعات، خبرگزاري‌ها، تئاتر، ورزش و موسيقي.
ساخت فيلم‌هايي درباره جنگ جهاني آينده و خطر فناوري هسته‌اي تاكتيك رواني جديدي است كه رژيم صهيونيستي از طريق بنگاه سينمايي هاليوود در صدد اجراي آن است. براساس اين تاكتيك جديد، فناوري هسته‌اي تنها زماني براي صلح جهاني خطرناك است كه كشورهاي خاورميانه و به خصوص ايران به آن دست يابند، در غير اين صورت فناوري مزبور مي‌تواند صلح جهاني را گسترش دهد. فيلم آغاز يا پايان (1946) به كارگرداني نورمن تاروگ نخستين تلاش هاليوود در اين زمينه است. اين مقاله شناسايي مؤلفه‌هاي قدرت نرم رژيم صهيونيستي را با تأكيد بر عملكرد بنگاه سينمايي هاليوود هدف مطالعه قرار  داده است.
واژگان كليدي: تاكتيك‌هاي رواني، هاليوود، قدرت نرم، رژيم صهيونيستي.