سخن سردبیر: حجت‌اله مرادی

بروز جنگ در حوزه عمليات رواني نتيجه برخورد منافع است. از ديدگاه كلاوزويتس نوع سلاح‌ها ممكن است تغيير كند، اما جنگ هميشه بر دو اصل مهم، استراتژي و تاكتيك مبتني است. عمليات رواني بايد همچون عمليات نظامي دقيق باشد. طراحي استراتژيك روز به روز با اهميت‌تر مي‌شود. كشورها ناگزيرند چگونه حمله كردن و محاصره رقبا را فراگيرند، بياموزند چگونه از خود دفاع كنند و كي و چگونه به جنگ بپردازند. پيش‌بيني اقدامات و تحركات رقيب مستلزم بهره‌مندي از هوش سرشار است، كارشناس عمليات رواني نيز ناگزير بايد همچون فرمانده نظامي، شخصيتي توانمند، مدبر، شجاع و بردبار باشد.

نویسنده: دكتر محمدحسين جمشيدي

چكيده

قرآن را نبايد يك كتاب علمي و طبيعي تصور كرد كه در پي تشريح و تبيين قوانين و فرمول‌هاي فيزيك و شيمي و يا هيئت و زيست‌شناسي است، همچنان كه نبايد آن را كتاب تاريخ پنداشت، كه در پي انعكاس رويدادها، اتفاقات، جريانات، حوادث، فراز و نشيب‌هاي زندگي اقوام و امت‌ها و يا در پي وقايع‌نگاري است. قرآن نه اين است و نه آن، اما كتابي است كه شايد بيش از هر كتاب و هر مكتب علمي ديگري طبيعت و تاريخ را به عنوان دو منبع مهم معرفت و شناخت معرفي مي‌كند پيروان خود را با سبك ادبي ويژه‌اش و در راه اهداف تعالي‌خواهانه تربيتي و سازندگي‌اش به شناخت رموز و اسرار و قوانين و نظامات حاكم بر طبيعت و به شناخت سنن و ضوابط و قانون مداري حاكم بر سير تاريخ و جامعه فرا مي‌خواند. در اين مقاله سعي بر آن است تا از منظر ديگري بر اعجاز قرآن بپردازد و از اين طريق به اقناع مخاطب بپردازد. اين نظرگاه اعجاز ادبي قرآن است.
واژگان كليدي: عمليات رواني، قرآن، اعجاز ادبي، مشركان.

گردآوري و ترجمه: عبدالمجيد حيدري

اشاره

امريكا حدود پنجاه درصد ثروت جهان را در اختيار دارد ولي جمعيتش تنها 3/6 درصد جمعيت جهان است. در چنين وضعيتي، اين كشور درصدد است با ايجاد يك الگوي رابطه بتواند اين موقعيت را بي‌آنكه به منافع ملي آن آسيبي جدي وارد آيد، در دستور كار خود قرار دهد. براي اين كار بايد احساسات و افكار عمومي جهانيان را با خود همراه كند و به اين منظور به اهدافي مبهم و غيرواقعي نظير حقوق‌بشر، ارتقا معيارهاي زندگي و ايجاد (به اصطلاح) دمكراسي، متوسل مي‌شود. در اين مقاله، به تاريخ اخير امريكا و تبليغاتي كه براي توجيه آن در نزد مردم اين كشور به كار گرفته شده مي‌پردازد. بافت تاريخي درگيري‌ها به طور خاص مورد تأكيد قرار مي‌گيرد.
واژگان كليدي: تبليغات، ويتنام، عراق، رسانه‌هاي جمعي

جوزف سوکولوسکی/ پريسا كريمي‌نيا

اشاره

تجربيات بازاريابي در صنعت فناوري اطلاعات دربرگيرنده نكات مهمي درخصوص ماهيت مديريت استراتژيك عمليات رواني و روابط ميان سطوح مختلف استراتژي در يك سازمان است؛ نكاتي كه بارها و بارها به عنوان موضوعاتي مهم در سراسر اين مقاله مطرح خواهند شد. اين تجربيات هم‌چنين اهميت رويكردهاي دقيق و به موقع به تمايلات مشتريان (براساس ديدگاه عمليات رواني مخاطبان) روندهاي محيطي و اقدامات رقبا در طراحي استراتژي‌هاي موفق در هر سطح را نشان مي‌دهد. پيش‌تر سازمان‌هاي عمليات رواني به ويژه در كشورهاي بزرگ داراي بخش‌ها و واحدهاي فعاليت متعدد و مختلف كه از زنجيره‌اي از استراتژي‌هاي به هم وابسته پيروي مي‌كنند بودند. هر استراتژي در سطوح مختلف سازمان طراحي مي‌شود و به مجموعه مسائل مختلفي مي‌پردازد. هدف سازمان‌هاي عمليات رواني نيز كسب برتري در بازار (جامعه هدف) است. بنابراين اين سطح از استراتژي؛ جهت حركت يك سازمان به سمت تحقق مأموريت تعيين شده‌اشت، نوع فعاليت‌هايي را كه بايد به آنها بپردازد و سياست‌هاي مديريت عمليات رواني استراتژيك و سياست‌هاي رشد آن سازمان را مشخص مي‌كند. در اين مقاله نويسندگان سعي دارند فرايندهاي مشابه در بازاريابي و عمليات رواني را با يكديگر تطبيق و از الگوهاي بازاريابي در تهاجم به بازار و كسب برتري با رقبا حداكثر استفاده را بنمايند.
واژگان كليدي: عمليات رواني، مديريت عمليات رواني استراتژيك، بازاريابي.

نویسنده: رضا سراج

چكيده

رشد ارتباطات در جهان در حال توسعه، نمايانگر نيروي كليدي گسترش جهاني فرايندهاي رواني به‌منظور اثرگذاري به مخاطبان است. عمليات رواني و فناوري‌هاي مرتبط با آن نمود ابزار قدرت كم‌هزينه و بسيار منظم و قاعده هنري است كه در ميان صاحبان قدرت محبوبيت دارد. دسترسي تمامي مردم و حتي گروه‌هاي كوچك به توانايي عمليات رواني آنها را صاحب اقتداري نامتناسب با جايگاه آنها مي‌كند از سوي ديگر، در حال حاضر امنيت ملي غرب و به ويژه كشورهاي سلطه‌گر مانند امريكا و انگليس، كاملاً وابسته به اقناع افكار و در بسياري از موارد فريب افكارعمومي است، از آنجايي كه دكترين عمليات رواني جمهوري اسلامي بر اساس آموزه‌هاي ديني و اسلامي مبتني بر روشنگري و اشاعه كلام حق است. اين مقاله به دنبال بيان زواياي تاريك و نهان دستگيري متجاوزان انگليسي به سرزمين جمهوري اسلامي است و در نهايت اهميت و قابليت‌هاي عمليات رواني خودي و دشمن و پيامدهاي آن در عرصه جامعه و نظام بين‌الملل مورد بررسي قرار مي‌گيرد.
واژگان كليدي: عمليات رواني، جنگ تحقير، انگليسي، مرزداران دريايي، اقناع.

حجت‌اله مرادی

چکيده

اين مقاله بر نحوة استفادة انگلستان از تبليغات و مديريت رسانه‌ها در طول جنگ افغانستان در سال 2001 متمركز است و آن را با راهبردهاي امريكا مقايسه مي‌كند. همچنين، راهبردهاي داخلي و برون‌مرزي انگلستان را در برآوردن اهداف جنگ و جنگ اطلاعات مورد بررسي قرار مي‌دهد. اين تحقيق با اثبات اينكه تبليغات هم در سياست خارجي و هم در حفظ حمايت مردمي از ابزار مهم و اساسي محسوب مي‌شود، نشان مي‌دهد كه اين عنصر چگونه در سياست خارجی انگلستان و دستور كارهاي سياست داخلي اين كشور جاي گرفته و چگونه نقش آن در تحولات نظام بين‌المللي به رسميت شناخته شده است. اين مقاله در صدد است به اين سؤالات اساسي پاسخ دهد:
1- اهميت تبليغات و مديريت رسانه در جنگ افغانستان به چه ميزان بود؟
2- چه راهبردهای داخلی و خارجی در روند جنگ مورد استفاده قرار گرفت؟
3- نقش انگلستان در جنگ تبليغاتی چه بود؟
4- تجارب اين جنگ اطلاعاتی چه تأثيری بر راهبردهای تبليغاتی و سياستهای رسانه‌ای اين کشورها برجای گذاشت؟
واژگان کليدی: تبليغات، افغانستان، امريکا، انگلستان، عمليات روانی، رسانه جمعی

نویسنده: مهسا ماه‌پیشانیان

چکیده

با پایان جنگ رژیم صهیونیستی علیه حزب ا... لبنان و ناکامی این رژیم و با توجه به رسوایی‌های اخلاقی رهبران ارشد آن، نداشتن وحدت و یكپارچگي میان اعضاي حزب کادیما در زمینه مسائل داخلی و خارجی، ناکارآمدي این حزب، ائتلاف ناهمگون اعضاي حزب ازگروه‌های سیاسی مختلف که هر کدام از آنها صرفاً به دنبال منافع شخصی خود هستند و بی‌اعتمادی شهروندان رژیم صهیونیستی به اعضاي حزب، باعث شد انتقادات از سران ارشد رژیم افزايش يابد به گونه‌اي كه، دولت را مسئول ناکامی در جنگ و رکود اقتصادی پس از آن برشمردنـد و خواسـتار استعفاي اعضاي دولت ( پرتز، پلسنر، حالوتس، رامون، کاتساف و پسرش ) شدند. همین مسائل زمینه ‌ساز شکست استراتژیک کادیما شده و انتقادات گسترده‌ای را برای این حزب به دنبال داشته است. البته دولتمردان رژیم صهیونیستی نیز برای نجات کادیما تلاش‌های داخلی و منطقه‌ای را انجام دادند. علاوه بر این شكل‌گيري مثلث‌ "ايران، سوريه، لبنان و حماس" در بحران خاورميانه ـ يعني استمرار وضعيت پيچيده فلسطين اشغالي ـ كه مانعي است بر سر راه تحقق اهداف سلطه‌طلبانه رژيم صهيونيستي و حاميان غربي آن، باعث شده است تا آسيب رسانيدن به اين ائتلاف در دستور كار برنامه استراتژيك امريكا و رژيم صهيونيستي قرار گیرد. بر همین اساس آشفتگی شدید اقتصادی، سیاسی و روانی گسترده‌ رژيم صهيونيستي، مقامات امنيتي آن كشور را واداشت تا استراتژِی روانی جدیدی را برای مقابله با ایران در پیش گيرند. این استراتژی که مبتنی بر جنگ تبلیغاتی گسترده‌ای علیه ایران است سعی دارد خطر هسته‌ای ایران را خطری برای همه جهان جلوه دهد.
واژگان کلیدی: رژیم صهیونیستی‌، استراتژی روانی، جمهوری اسلامی ایران.

نویسندگان: افشين متقي دستنائي/ محمد آثارتمر

چكيده

طي سال‌هاي اخير به خصوص بعد از حوادث 11 سپتامبر 2001 شاهد افزايش اسلام‌ستيزي در قاره اروپا مي‌باشيم. در قاره اروپا اقليت مسلمانان اين قاره ديگر برخلاف دهه‌هاي 70 و 80 قرن 20 ميلادي صرفاً براي اشتغال نمي‌كوشند، بلكه هماهنگ با برجسته‌شدن مقام هويت در محاسبات راهبردي، آنان بيش از پيش به ابراز وجود و طرح هويت مي‌پردازند. تلاش براي تأسيس نهادها و مؤسسات مدني، طرح شكايت‌هاي مربوط به تبعيض بار قانوني، راه‌اندازي شيكه‌هاي تلويزيوني، سايت‌هاي اينترنتي و به طور كلي نگهباني از سمبل‌هاي هويتي، اخيراً بسياري از احزاب و انديشمندان اروپايي را نگران كرده است. به طوري كه از حضور مسلمانان در اروپا به عنوان مسئله‌اي غيرعادي ياد مي‌كنند. تحولاتي چون رشد زاد ولد مسلمانان در اروپا، افزايش كمي و كيفي فعاليت مسلمانان، رونق گرايش به دين اسلام و … جايگاه و اعتبار مسلمانان را در اروپا راهبردي كرده است. مسلمانان اروپا رفته رفته در بين مسيحيان به احياي هويت ديني خود مي‌پردازند. و اين مسأله باعث ايجاد نوعي نگراني در غرب و به خصوص اروپا مي‌شود كه نهايتاً خود را در قالب نوعي اسلام‌ستيزي و محدود كردن مسلمانان (مانند وضع قانون منع حجاب از سوي فرانسه و آلمان در مدارس، و منع قانون طرد پناهندگان از سوي هلند، تروريسم خواندن مسلمانان در بسياري از محافل رسمي و غيررسمي، تعطيلي شبكه‌هاي ماهواره‌اي در اروپا و …) برز مي‌دهد. همچنين بايد افزود كه بسياري از سياستگذاران امنيتي در اروپا بر اين باروند كه مسلمانان به اندازه كمونيست‌ها خطرناكند و تحديد تروريستي مسلمانان، جايگزين تحديد ايدئولوژيكي كمونيست‌ها شده است.

رالف واگئر/ عبدالمجید حیدری

چكيده

اين مقاله، تعامل بين شيوه‌هاي جنگي جديد نيروهاي امريكايي در آينده – يعني عمليات تأثيرمحور  نيروهاي شبكه محور  - و چالش‌هاي پس از پايان عمليات‌ جنگي عمده  را كه به عنوان عمليات پس از جنگ يا مرحله بازسازي و يا مرحله چهارم ناميده مي‌شود، تجزيه و تحليل مي‌كند. تأكيد مقاله بر پيش‌نياز مرحله چهارم يعني آماده كردن مردم براي پذيرش شروعي جديد است. تاريخ بر اين نكته گواه است كه تنها شكست كامل مي‌تواند مردم را براي يك شروع جديد آماده كند. اين مقاله نخست، به زمينه شكست مي‌پردازد و بر وضعيت و اراده مردم غيرنظامي تأكيد و به دنبال آن دو نمونه تاريخي از پذيرش شكست يعني ژاپن و آلمان را به تفصيل، بررسي مي‌كند. همچنين برخي موارد جديدتر نظير جمهوري دومينيكن (1965)، هائيتي (1994)، و كوزوو (1999) نيز به اجمال بررسي مي‌شود. نتايج اين بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه بمباران‌ها به شكست كامل دشمن نمي‌انجامد و در نتيجه نقطه شروعي براي مرحله چهارم به شمار نمي‌آيد. و نوع جديدي از جنگ را توضيح مي‌دهد و تأثيرات و تعاملات بين آنها را تجزيه و تحليل مي‌كند. همچنين به توسعه انواع عمليات‌ شبكه‌محور و تأثيرمحور مي‌پردازد و استفاده از فناوري‌هاي جديد در عمليات اشغال عراق را براي بررسي نتايج ناشي از عمليات مرحله چهارم، مورد توجه قرار مي‌دهد. و سرانجام اينكه آموزه‌هاي تاريخ درخصوص پذيرش شكست و نقطه آغاز عمليات مرحله چهارم در ايده‌هاي مربوط به عمليات تأثيرمحور و جنگ شبكه‌محور انعكاس مي‌يابد. شروع مرحله چهارم در نمونه‌هاي تاريخي نشان‌دهنده اين است كه شكست كامل دشمن، پيروزي را در مرحله چهارم تضمين نمي‌كند؛ با وجود اين، از تأثيرات عمليات‌ تأثيرمحور در عمليات‌ جنگي عمده، بهتر مي‌توان براي رسيدن به يك پيروزي بزرگ در مرحله چهارم استفاده كرد. مقاله با تجزيه و تحليل تأثيرات عمليات تأثيرمحور پايان مي‌يابد. اين تأثيرات بيشتر در چارچوب تأثيرات غيركشنده و به ويژه متعاقب استفاده از عمليات اطلاعاتي در جنگي تمام‌عيار مشاهده مي‌شوند. مقاله بر اهميت عمليات اطلاعاتي و نيز بر تمركز بر تأثيرات انبوه در مراحل مختلف جنگ تأكيد مي‌ورزد و توصيه مي‌كند كه عمليات‌ مختلف از هم جدا شوند تا فرماندهان و طراحان بتوانند با استفاده از آن به وظايف خود عمل، و بر عمليات كلي جنگ، تأكيد كنند.

نویسنده: محمد شامحمدي

چكيده

هرچند امروزه، علي‌رغم پيشرفت‌هاي سريعي كه در بخش فناوري ارتباطات و اطلاعات ، به وجود آمده كه حذف فاصله‌ها را در پي داشته است، اما برخي نيز معتقدند كه فناوري‌‌هاي نوين، فاصله‌ها را وسيع‌تر و عميق‌تر كرده و باعث بروز و ظهور پديدة جديدي شده است كه به گسل فناورانه يا شکاف دیجیتالی تعبير و آن را یک تهدید قلمداد می‌کنند. بنابراين این تفکر وجود دارد که کدام‌یک از اين فرايندها ادامه خواهد داشت؟ آيا انفجار اطلاعات و رشد ارتباطات و گسترش آنها میان فرهنگ‌های مختلف جوامع بشري، ايجاد فرصت‌‌هاي نسبتا برابر و عادلانه در مبادلات تجاری، تحقيقات و توليدات علمي، اقتصادي، اجتماعي، روابط سياسي و... را به دنبال دارد و يا عوامل فقر و غنا بيشتر و دامنة‌ تفاوت‌ها و نابرابري‌‌هاي ديجيتالي وسيع‌تر شده است، و در پي آن در عرصة علم و تكنيك مرزهاي جديد ايجاد شده است. اين پيشرفت‌‌هاي روزافزون و حيرت‌آور در عرصة فناوري،‌ تا چه حد توانسته، ظرفيت و فرصت‌‌هاي برابري را در جوامع اطلاعاتي و ارتباطاتي دنيا به وجود آورد؟ اين سيل خروشان و جريان عظيم اطلاعات كه از بسترها و باند‌هاي عريض و طويل ارتباطات ديجيتالي و الكترونيكي به اقصي نقاط دنيا هدايت مي‌شود، تا چه حد توانسته شكاف‌‌هاي سنتي و موجود را در عرصة دانش، آموزش، تحقيقات، درآمد و... حذف يا محدود كند؟ در ادامه با نگاهي مقايسه‌اي و آماري به وضعيت فناوري كشور‌هاي توسعه‌يافته، كمتر توسعه‌يافته و توسعه‌نيافته و فرصت‌‌هاي برابر يا نابرابر كشورها را در اين حوزه، بررسي مي‌كنيم.
واژگان كليدي: اطلاعات، ارتباطات، عصر اطلاعات، شکاف دیجیتالی، ژئوپلیتیک.

حجت‌اله مرادی

مفروض بنيادين پژوهش عمليات رواني اين است كه عوامل رواني مي‌توانند اختلال رفتار بازيگران را تسريع يا بازداري كنند و بر اجراي منافع ملي در داخل و خارج از كشور اثرگذار و بازده اقدامات سياسي، اقتصادي، اطلاعاتي و نظامي كشور را تغيير دهند.

حجت‌اله مرادي

چكيده

محققان و صاحب‌نظران عمليات رواني، تا كنون تعاريف مختلفي از عمليات رواني ارائه داده‌اند اما مي‌توان عمليات رواني را سلاحي رواني كه با تمام قوا همه ادراك انسان را هدف قرار مي‌دهد و او را به تغيير رفتار در ميدان نبرد و ديگر عرصه‌ها وادار مي‌سازد تعريف نمود. دولت انگليس به عنوان استعمارگر پير ساليان درازي به شكل‌دهي افكار عمومي مردم جهان پرداخته ولي تا كنون اطلاعات كمي در خصوص ساختار و سازمان عمليات رواني آن در اختيار محققان و دانش‌پژوهان ايراني قرار گرفته است. هدف اين مقاله شناسايي اجمالي ساختار و سازمان عمليات رواني انگليس از ابتداي قرن بيستم تا كنون مي‌باشد و به دنبال پاسخگويي به اين سؤال است كه آيا عمليات رواني در فرايند طرح‌ريزي دكترين نظامي و سياسي انگليس جايگاهي دارد يا خير؟
واژگان كليدي: عمليات رواني، انگليس، جنگ جهاني اول، جنگ جهاني دوم، افكار عمومي.

جوليان پتلي/ داوود علمايي

اشاره

نقش رسانه‌هاي گروهي در سياست‌هاي معاصر دولت‌هاي غربي ما را وامي‌دارد از خود سؤال نماييم كه تمايل داريم در درون چه اجتماع و چه دنيايي زندگي نماييم، و به طور ويژه، چه برداشتي از دنياي دموكراسي غرب داشته باشيم؟ اجازه دهيد موضوع را با دو برداشت متفاوت از دموكراسي غربي پي بگيريم. در برداشت اول از دموكراسي غربي، چنين برمي‌آيد كه عموم مردم غرب داراي امكانات و وسايل شركت در مسير با معنا از مديريت امور سرنوشت‌ساز خود و همچنين داراي ابزارهاي اطلاعات آزاد و باز هستند. برداشتي ديگر از ليبرال دموكراسي غربي اين است كه مردم اين جوامع بايد از دخالت در تعيين سرنوشت خود محروم باشند و وسايل اطلاع‌رساني بايد شديداً تحت كنترل طبقه حاكم بر جامعه قرار گيرد. شايد شما با اين تفسير زياد موافق نباشيد، ولي بهتر است قبول كنيم كه اين درك غالب حاكم بر جوامع غربي است، كه در واقع مدت‌هاست نه تنها در عمل بلكه در تئوري نيز جايگاهي براي خود باز كرده است. ما نمي‌خواهيم به كالبدشكافي اين موضوع و نقش رسانه‌ها در غرب بپردازيم كه چگونه مسأله رسانه‌ها و عدم اطلاع رساني به درون تئوري ليبرال دموكراسي غربي راه پيدا كرده است، بلكه صرفاً به ذكر برخي از موارد كه در مقاله جوليان پتي آمده است اشاره مي‌كنيم.

(بخش دوم مقاله در فصلنامه شماره 15 ارائه مي‌شود)

نویسنده: محمد شامحمدي

چكيده

انسان در تمام سطوح زندگي اجتماعي خود با عامل قدرت سر و كار دارد. جوامع و واحدهاي سياسي نيز كسب و بسط قدرت را در راستاي منافع و اهداف ملي خود دنبال مي‌كنند و آن را از طريق عوامل، عناصر، منابع و ابزارهاي متعدد محيطي (داخلي و خارجي) به دست مي‌آورند. حوزه و گستره قدرت نيز بسيار متعدد است، قدرت فردي، اجتماعي، نرم، سخت، علمي، مالي، سياسي، ايدئولوژيك، سازماني و …، همه و همه شقوق و برداشت‌هاي مختلفي از اين واژه ارائه كرده‌اند و باعث پديد آمدن اين تعبير كه قدرت، هم «وسيله» است و هم «غايت» شده است. قدرت، با ابزارهاي سخت و نرم و نيز با سازوكارهاي خاص خود، توان و تمايل افراد و جوامع را به صورت هدفمند متأثر مي‌سازد، افكار، اذهان، ايده‌ها و انگيزه‌ها را تغيير و تحريف يا آنها را تقويت و توسعه داده و منافع و مصالح فرد و اجتماع را رقم مي‌زند. امروز نيز كه در عصر ديجيتال و جامعه اطلاعاتي به سر مي‌بريم، فناوري‌هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي، گونه‌اي ديگر از مظاهر قدرت را متجلي ساخته‌اند، اين قدرت نوين، علي‌رغم منافع و محاسني كه داراست، پديده‌اي به نام نابرابري‌هاي ديجيتالي را نيز در ابعاد مختلف (سني، جنسي، جمعيتي، جغرافيايي، فرهنگي، طبقاتي، كاربري و …) ايجاد نموده و منشأ بروز تعاملات و تعارضات جديدي در عرصه سياست و استراتژي كشورها شده است، اين مناسبات در موضوعي به نام ژئوپليتيك اطلاعات و ارتباطات مورد بررسي قرار گرفته است كه برخي از تبعات و تأثيرات آن تشريح و تحليل شده است.
واژگان كليدي: اطلاعات، ارتباطات، عصر اطلاعات، شكاف ديجيتالي، ژئوپليتيك.

مهسا ماه‌پيشانيان

چکيده

درست در زماني كه جنگنده‌هاي رژيم صهيونيستي، شهرها، روستاها و تمام زيرساخت‌ها و زيربناهاي لبنان را هدف قرار مي‌د‌ادند روزنامه معاريو مقاله‌اي را از يونتان شيم، روزنامه‌نگار و نويسنده معروف اين رژيم تحت عنوان آغاز فروپاشي اسرائيل نزديك است به چاپ رساند. اين مقاله جنجال‌برانگيز، ذهن بسياري از تحليل‌گران را به خود مشغول كرد و اعتراض بسياري از سياستمداران و رجال ديني يهودي را برانگيخت. از اين زمان سير جديدي از انتقادات شديد از سياست داخلي و خارجي دولت رژيم صهيونيستي در روزنامه‌ها و افکار عمومي شهروندان آن آغاز شد که به طور کلي به تئوري زوال و فروپاشي دولت صهيونيسم معروف شده است. رواج اين تئوري در اذهان مردم و روزنامه‌نگاران رژيم صهيونيستي حاکي از تغييري مهم در کارکرد روزنامه‌هاي اين رژيم است. اين تغيير کارکرد که بارزترين وجهه خود را در انتقاد شديد روزنامه‌نگاران عبري از اقدامات دولتمردان يافته است، اين واقعيت را آشکار مي‌سازد که به اعتقاد بيشتر ساكنان اين رژيم، پايان دولت صهيونيستي نزديک است. در مقاله حاضر ما با تمرکز بر روزنامه‌هاي صهيونيستي و نظرسنجي‌هاي مختلفي که از شهروندان رژيم صهيونيستي پس از جنگ لبنان صورت گرفته است، به تفصيل به بررسي اين مطلب خواهيم پرداخت.
واژگان كليدي: رژيم صهيونيستي، جنگ لبنان، مطبوعات، حزب‌الله

نویسنده: جوزف سوکولوسکی/ مترجم: پريسا كريمي‌نيا

چكيده

عمليات رواني ارتش ايالات متحده، نوعي بازاريابي عمومي افكار مي‌باشد. براي دستيابي به اين منظور امور غيرنظامي ارتش امريكا و فرماندهي عمليات رواني( )، واحدهاي فعال و ذخيره‌اي را براي انجام مبارزات عمليات رواني استخدام مي‌كند. اما روش مورد استفاده در مديريت نبردهاي عمليات رواني مانع اجراي به موقع و كارآمد اين نبردها مي‌شود. اجراي تمام و كمال عمليات رواني امر بسيار دشواري است، در عين حال ابزارهاي مديريتي مناسب براي انجام اين عمليات‌ها وجود ندارد و توده مردم نيز فرايند آنها را درك نمي‌كنند. اين نوشته در نظر دارد اصول و نحوه ارائه الگو و ابزارهاي مربوط به توسعه مديريت نبرد عمليات رواني و سازوكارهاي مبتني بر مخاطب موردنظر را تشريح نمايد.
واژگان كليدي: مديريت عمليات رواني، بازاريابي

نویسنده: دكتر آرمين اميني

چكيده

اصولاً در درون پسا جنگ سرد و نظام سلسله مراتبي تمايل به تك‌قطبي، ايالات متحده امريكا به مثابه قدرت هژمون در تعاملات بين‌المللي مي‌كوشد تا با بهره‌گيري از اجماع‌سازي سازمان‌هاي بين‌المللي، اهداف راهبردي – امنيتي خود را كه همانا سلطه بر جهان است، ارتقاء بخشد. بر اساس ديدگاه ايكنبري، كشوري به اصطلاح كه مايل به رهبري جهاني است، جايگاه ويژه‌اي براي توافقات نهادي قائل است، زيرا در راستاي يكجانبه‌گرايي معطوف به اهداف راهبردي خود، مي‌كوشد تا كشورهاي مستقل از سياستگذاري‌هاي يكجانبه‌گرايانه خود را تحت فشار امنيتي قرار دهد. نومحافظه‌كاران ايالات متحده امريكا كه به شدت در جهت تحقق بخشيدن به مقوله هژموني خود تأكيد دارند، تلاش مي‌كنند تا از سازمان‌هاي بين‌المللي به عنوان مؤلفه‌هاي مؤثر در نظام بين‌المللي و به منزله تحول در كارويژه حقوقي – سياسي حوزه عمومي، در جهت اقناع‌سازي افكار عمومي استفاده ابزاري در راستاي نمايند.
كليد واژه‌ها: سازمان بين‌المللي، اقناع‌سازي، افكارعمومي، معيارهاي دوگانه.

نویسنده: علي‌محمد نائيني

چكيده

امنيت فرهنگي، مؤلفه اصلي و بنيادين امنيت ملي است. توجه به جايگاه و تبيين مباحث امنيت فرهنگي در آرا و نظريه‌هاست. امنيت ملي نشان‌دهنده اهميت و جايگاه فرهنگ در مقوله امنيت ملي و جهاني است. جامعه بالنده و پويا، با تأمين امنيت خويش، خاستگاه مناسبي براي تضمين هنجارها و ارزش‌هاي فرهنگي است. از سوي ديگر بالندگي فرهنگي در يك جامعه، ضامن حفظ امنيت، همگرايي و ثبات در حوزه ملي و بين‌المللي است. اين مقاله ضمن طرح مباحثي در حوزه فرهنگ و امنيت و روابط آنها، به ارائه فهرستي از ديدگاه‌ها و رويكردها نسبت به مقوله امنيت ملي و تحولات مفهومي آن مي‌پردازد.
واژگان كليدي: فرهنگ، امنيت ملي، امنيت فرهنگي.

نویسنده: حميد حاذق نيكرو

امروزه انسان‌ها شاهد فراگيري بي‌سابقه رسانه‌‌ها و وسايل ارتباطات جمعي مدرن و نوين هستند. بالطبع آن‌ها در معرض شديدترين امواج رسانه‌‌ها قرار دارند. رسانه‌ها كاركردي دوطرفه سويه دارند، اما بيشترين حجم بهره‌گيري از آن در دست نظام سلطه قرار دارد، چنانچه مي‌توان با جرأت گفت حفظ و گسترش قدرت استكباري نظام سلطه به حضور و ظهور رسانه‌ها وابسته است. رسانه‌ها پل ارتباطي و بلكه وسيله تسلط بر افكار، اراده و احساسات بشريت دوران معاصر به شمار مي‌آيند. مراكز رسانه‌ها اين استكبار كه به مدرن‌ترين فناوري جهاني مجهزند. از يك سو ابزاري در جهت اجراي عمليات رواني قدرت‌ها عليه ملت‌ها و دولت‌هاي مستقل هستند و از سوي ديگر وسيله‌اي براي كنترل، تضعيف، جهت‌دهي و هدايت جوانان در سراسر جهان محسوب مي‌شوند. دوسويه يا دو لبه‌بودن رسانه‌ها اين فرصت را به وجود آورده كه دولت‌ها و ملت‌هاي هدف بتوانند به آن دسترسي يافته و از آن در جهت نيل به اهداف و خنثي‌سازي توطئه‌ها و مقابله با امواج رسانه‌اي نظام سلطه بهره گيرند. بروز و ظهور برخي رسانه‌هاي منطقه‌اي پس از جنگ اول امريكا در يك دهه اخير در خليج فارس (1991) (شبكه الجزيره، العربيه، المنار، العالم و... بعد از سال 1996) در اين راستا قابل بررسي است.

نویسنده: حجت‌اله مرادي

چكيده

براي تحليل يك پديده استفاده از هر روشي، چه ميداني، چه تجربي، چه تحليل محتوا و چه ساير روش‌ها سه مرحله يا فاز را شامل را مي‌شود: سطوح تحليل به طرق مختلفي از جمله در مقام رجوع به سطوح سازمان‌دهي، توضيح، و پردازش ساختاري مورد استفاده قرار گرفته است. به هر حال تعريف هدف يك مطالعه مستلزم پرداختي به چند مقوله بالاست. انتظار مي‌رود تحقيق پيش‌روي به چه سؤالي پاسخ دهد؟ هدف اين تحقيق بررسي روابط سطوح تحليل در عمليات رواني و روان‌شناسي سياسي به عنوان همراهان آشنا مي‌باشدپس قابليت اعتماد و تحليل مناسب در انتهاي اين تحقيق بر حسب توان پاسخگويي به سؤال تحقيق و برآورده شدن هدف آن مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.
واژگان كليدي: عمليات رواني، سطوح تحليل، روان‌شناسي سياسي، رفتار

نویسنده: ادوارد اس. هرمن / مترجم: حسین عامری

اشاره

واژه تبليغات در اذهان عمومي با سوءظن همراه است و اين در مواردي است كه مخاطبين، پيام را مشكوك، ناقص، دروغ، مغرضانه مي‌پندارند و لذا در مقابل آن واكنشي چون بي‌اعتنايي و يا خشم و نفرت ابراز مي‌كنند. به هر حال نقش تبليغات جهت دادن به جرياني از پيش موجود است، زمينه‌هايي كه در بستر ذهن آرميده‌اند را بيدار مي‌كند و به نشو و نما و صيقل دادن و پرداخت كردن و كم‌رنگ و پررنگ كردن آن مي‌پردازد و تلاش مي‌كند تا به سمتي دلخواه هدايتشان كند. با توجه به توضيحات بالا مي‌توانيم تبليغات را اعمال نظر يا اعلان اطلاعات خاص به منظور كسب آراء يا تمايلات مطلوب تعريف نمود در مقاله پيش روي نويسنده سعي دارد اين مطلوب سازي را در غرب براساس سيستم‌هاي ذي‌نفوذ به ويژه بازار و دولت تحليل نمايد؛ بنابراين منافعي كه اين دو موضوع را پوشش مي‌دهد باعث ايجاد يك همبستگي بين دولت، رسانه‌هاي اصلي و شركت‌هاي اقتصادي مي‌شود.

غلامرضا گودرزي

چكيده

همواره يكي از دغدغه‌هاي حكومت‌ها در اقصي نقاط دنيا، توانايي فائق آمدن بر آشوب‌ها و بحران‌هاي به وجود آمده در درون كشور است. در اين روند انواع حكومت‌ها نظير استبدادي، مردم‌گرايانه و … از انواع و اقسام روش‌ها جهت مهار آشوب‌ها و اغتشاشات استفاده مي‌كند. از جمله اين روش‌ها، متقاعدسازي است. در متقاعدسازي، اعتماد و جذابيت منبع پيام، از سوي نخبگان به عنوان نيروهاي توانا و صاحب‌نظر به دليل نفوذ كلامي كه مي‌توانند در عوامل بحران‌ساز داشته باشند، همچنين شناخت از مخاطب و ارسال پيام‌هاي ساده و فاقد پيچيدگي‌ كه بحران‌سازان و يا مخاطبان به راحتي و سريع آنها را درك مي‌كنند، مي‌تواند به تغيير نگرش آنها منتهي شود و در سطحي بالاتر رفتار عوامل آشوبگر را تغيير دهد. اين تغيير رفتار همان موضوع و دغدغه فكري فرستنده پيام يا همان حكومت‌ها است.
واژگان كليدي: متقاعدسازي، اقناع، رابطه‌ي متقابل، بحران، آشوب، ارتباط و اطلاع.

معرفي: حميد حاذق نيكرو

كتاب جنگ سرد فرهنگي در بيست و شش فصل و بخشهايي به عنوان پيش‌گفتار، سخن نويسنده، يادداشت مؤلف در آغاز كتاب و سخن آخر، پيوست‌ها، منابع و مآخذ، گزيده كتاب‌شناسي فهرست موضوعي در انتهاي كتاب تدوين و ارائه گرديده است. در اين معرفي با توجه به تعداد زياد صفحات در خصوص هر فصل و بخش به اختصار مطالبي جهت آگاهي خوانندگان ارائه مي‌گردد.
ناشر در پيش‌گفتار به اهميت فعاليت‌هاي فرهنگي و ايدئولوژيكي سازمان‌هاي اطلاعاتي امريكا بر عليه شوروي سابق و بهره‌گيري جامع از نويسندگان، هنرمندان، روزنامه‌نگاران، فيلم‌سازان، منتقدان، همچنين دانشگاه‌ها و مراكز علمي و فرهنگي و حتي شخصيت‌ها و نخبگان شوروي در پروژه فروپاشي امپراطوري شوروي سابق از درون، اشاره نموده و يادآوري مي‌كند كه پس از فروپاشي شوروي توجه سازمان‌هاي اطلاعاتي به طرف مسلمانان تغيير كرده است.

برای مشاهده شناسنامه کتاب کلیک کنید.

حجت‌اله مرادی

انسان، برگزيننده و انتخابگر است. يگانه موجودي كه به زيور عقل و منطق آراسته و از حق انتخاب، مسئوليت و قدرت قضاوت برخوردار است. او با تكيه بر سرانگشتان عقل و منطق و تدبير گره از مشكلات و مسائل و اسرار و رموز عالم مي‌گشايد. مسئوليت امانتي است الهي كه بر گُرده توانايي‌ها و حق انتخاب آدمي نهاده شده است. او بايد در هر امري انديشه كند و سره از ناسره بازشناسد و امور را به قياس نشيند و آن را كه ارزشمندتر و مفيدتر است بر تارك اختيار برگزيند.

نویسنده: دكتر محمدحسين جمشيدي

اشاره

نوشتار حاضر سومين مقاله از سلسله مقالات عمليات رواني در صدر اسلام است كه توسط آقاي دكتر محمدحسين جمشيدي در اين فصلنامه به زيورطبع آراسته مي‌گردد. در اين مقاله سيره پيامبر اعظم(ص) در دعوت كفار و مشركان به اسلام بررسي مي‌شود، پيامبري كه مگر به صداقت و راستگويي معروف نيست. براساس تعاليم مكتب نبوي، عمليات رواني اشاعه حقيقت است، در اين راستا، استراتژي عمليات رواني جمهوري اسلامي نيز - در جهاني كه وارونه‌سازي حقيقت به‌مثابه ابزاري متداول در عمليات رواني به‌كار مي‌رود - اشاعه سخن راست و حقيقت وقايع است. اين بررسي، مباني ديني، شرعي و عقلي استراتژي جمهوري اسلامي را درخصوص عمليات رواني تبيين مي‌كند. در پايان از تمامي صاحب‌نظران و منتقدان درخواست مي‌شود به منظور توسعه اين بحث و كشف و شناخت ريشه‌هاي نبوي رفتار سازمان عمليات رواني جمهوري اسلامي با ارسال مقالات وزين خود تداوم‌دهنده اين راه باشند.

نویسنده: حمزه زماني/ كامبيز علي‌محمدي

چكيده

انسان‌ها از آغاز كوشيده‌اند تا تصويري از زيستگاه خود در ذهن و سپس بر روي اشيائي چون سنگ, خشت, ‏پوست درختان و حيوانات و سرانجام كاغذ ترسيم كنند. با گذشت زمان, نقشه‌ها كاربردهاي متفاوتي يافتند كه ‏بسيار فراتر از تعيين موقعيت زيستگاه اجتماعي انسان‌ها بود. تعيين قلمروهاي سياسي, ترسيم جزئي‌ترين ‏عوارض و اشكال سطح زمين در قالب نقشه‌هاي توپوگرافي, زمين‌شناسي, تكتونيك, خاك‌شناسي و پوشش ‏گياهي, هواشناسي و دريانوردي, نقشه‌هاي گوناگون جمعيتي, شهري و ده‌ها نوع نقشه ديگر, همگي ‏بيانگر كاربردهاي مختلفي هستند كه نقشه‌ها در زندگي انسان دارند. البته, نقشه‌ها در لشكركشي‌ها‏ نيز اهميت بسيار ‏حياتي دارند كه انكارناپذير است. با اين حال, اين كاربرد نقشه نيز مورد نظر ما نيست. آنچه كه در اين مقاله ‏مي‌خواهيم بدان بپردازيم چگونگي استفاده از نقشه‌ها و سپس, تصاوير ماهواره‌اي در عمليات رواني و تبليغات ‏است. عمليات رواني يكي از شيوه‌هاي نويني است كه به لطف پيشرفت دانش و فناوري, درصدد غلبه بر حريف ‏بدون درگيري فيزيكي است. پيشرفت روزافزون علوم رايانه‌‌هاي و سامانه‌هاي سنجش از راه‌دور, همراه با يافته‌هاي ‏جديد روان‌شناسان در زمينه تأثير رنگ‌ها بر ادراك, سبب شد تا كارشناسان عمليات رواني به‌طور گسترده‌اي از ‏اين علوم براي دستيابي به اهداف خود استفاده كنند. مقاله حاضر, به بررسي عملكرد قدرت‌هاي بزرگ در استفاده ‏از نقشه‌ها و داده‌هاي ماهواره‌اي در طول جنگ سرد و نيز سال‌هاي اخير در عمليات رواني مي‌پردازد.‏
واژگان كليدي: عمليات رواني, نقشه, تصاوير ماهواره‌اي, ايالات متحده, عراق, ايران.

نویسنده: ميرفت بزي - لورا كركي/ قبس زعفراني

مقدمه

جهان امروز شاهد انقلابي بي‌سابقه در توليد و پخش تصاوير و ميزان استفاده از آنها است. اين انقلاب با پخش و گسترش استفاده از فرستنده‌هاي ماهواره‌اي به وسيله ماهواره‌هاي اطلاع‌رساني و تبليغاتي - كه از نيمه دهه گذشته به وجود آمدند - به اوج خود رسيد. افزايش رقابت در اطلاع‌رساني و تبليغات در حوزه‌هاي استراتژيك با استفاده از تعداد روزافزون ماهواره‌ها، به انتشار و گسترش فزاينده تبليغات و اطلاع‌رساني ماهواره‌اي كمك بسياري كرد، به ويژه آنكه در مقايسه با انواع ديگر تبليغات و اطلاع‌رساني، ارزان و كم‌هزينه به‌شمار مي‌آمد. در استفاده از ماهواره‌ها براي پخش برنامه‌هاي و تبليغاتي و اجرايي عمليات رواني، شبكه سي.ان.ان نخستين گام را برداشت. ايالات متحده از پايان جنگ جهاني دوم به اهميت پخش تبليغات، عمليات رواني و ارتباطات براي حاكميت بر جامعه تبليغاتي و اطلاعاتي كه جامعه قرن آينده خواهد بود، پي برد و تلاش كرد از بعد مالي، سياسي و ديپلماتيك در اين حوزه نفوذ كند زيرا آن را به مثابه استراتژي حفظ حاكميت و نفوذ خويش بر جهان تلقي مي‌كرد.

نویسنده: دكتر محمدحسين الياسي

چكيده

در بيست و يكم تيرماه 1385 (12 جولاي 2006م.) رزمندگان حزب‌الله لبنان خطوط مرزي رژيم صهيونيستي را زير پا گذاشتند و دو سرباز رژيم صهيونيستي را ربودند. سيد حسن نصرالله گفت: «تنها راه براي آزادي اين دو سرباز كه در يك مكان امن و دور افتاده نگه داشته مي‌شوند، معاوضه آنها با زندانيان لبناني است.» وي افزود: «عمليات نظامي به هيچ وجه نخواهد توانست موجب آزادي آنها شود. تنها راه ممكن، مذاكرات غير مستقيم و معامله مي‌باشد.» اين مقاله فقط درباره ابعاد نظامي اين حمله سي و چهار روزه نيست بلكه به عمليات رواني انجام گرفته در اين جنگ توسط رژيم صهيونيستي، مي‌پردازد. البته برداشت‌هاي به عمل آمده از پيام‌هاي رواني مختلف مربوط به اين جنگ، با هم متفاوتند.
واژگان كليدي: رژيم صهيونيستي، حزب‌الله لبنان، اعلاميه، نبرد رواني، عمليات رواني.

نویسنده: مارک سی. دانکن/عسگر قهرمانپور

اشاره

عمليات رواني نظامي را مي‌توان برحسب قلمرو به عمليات رواني نظامي استراتژيك، عملياتي يا تاكتيكي طبقه‌بندي كرد. عمليات رواني استراتژيك براي برنامه‌ريزي در وسيع‌ترين سطوح و معمولاً در سطوح بين‌المللي به كار مي‌آيد. عمليات رواني يا براي برنامه‌ريزي در چارچوب صحنه جنگ، به تمامي جبهه جنگ مقيد بوده، به برنامه‌ريزي و هدايت عمليات رواني در صحنه نبرد تمركز دارد. در موقعيت‌هاي رزمي، فرماندهان رزمي مدرن، بايد به انجام عمليات رواني بر روي دشمن و منطقه عمليات مبادرت ورزند. اين وظيفه عمليات رواني تاكتيكي است كه چنين عمليات مهمي را از طريق فنون رواني اجرا نمايد و شامل ابزارهاي ديداري، شنيداري، ديداري و شنيداري مي‌باشد كه مبتني بر تصميم‌هاي اخذ شده در سراسر ساختار فرماندهي است. حوزه‌هاي متمايز عمليات رواني استراتژيك، عملياتي و تاكتيكي مانع از تداخل آنها نمي‌شود. براي نمونه ابزارهايي كه بيشتر در بافت‌هاي استراتژيكي و عملياتي به كار مي‌روند، در موقعيت‌هاي تاكتيكي به‌صورت گزينشي به كار برده مي‌شود. داده‌هاي مربوط به توانائي‌هاي ديداري، شنيداري و يا ديداري و شنيدراي سامانه دشمن، اخبار، اطلاعات سياسي، فرهنگي و غيره از مصاديق بارزي هستند، كه از آنها براي برآوردهاي عملياتي در صحنه نبرد استفاده مي‌شود. مقاله پيش روي به بررسي ابزارها، كاركردها و فنون عمليات رواني در صحنه نبرد مي‌پردازند تا از طريق آن گردان‌هاي رزمي به موفقيت دست يابند.

نویسنده: دكتر مجيد عباسي اشلقي

چكيده

از زمان استقلال امريكا از 1776‏م.‏ تاكنون، مذهب همواره يكي از مؤلفه‌هاي تأثيرگذار بر ذهن سياست‌گذاران امريكايي بوده است. آنها تحت تأثير رواني باورهايشان، همواره خود را الگوي ملل دنيا مي‌دانند و بر اين اعتقاد هستند كه تقدير الهي اين است كه فرهنگ و ارزش‌هاي امريكايي جهاني شوند تا همگان از اين موهبت برخوردار گردند. سياستمداران امريكايي بر اين باورند كه مقدر شده است، اين كشور قدرت فائقه دنيا باشد و الگوي فرهنگي خويش را به سراسر دنيا گسترش دهد. در اين راستا، بهره‌گيري از مذهب در سياست خارجي نومحافظه‌كاران به رهبري جرج دبليو بوش به ويژه پس از يازده سپتامبر 2001‏م.‏ پررنگ‌تر شده است. استفاده از واژه‌هايي نظير مأموريت الهي، رسالت ملت امريكا، خير و شر، وظيفه گسترش آزادي و دمكراسي، جنگ‌هاي صليبي و مانند آنها در سخنراني‌هاي بوش، حاكي از آگاهي سياستمداران امريكايي به تأثير رهيافت‌هاي مذهبي بر سياست خارجي اين كشور مي‌باشد. در اين پژوهش، ريشه‌يابي و تحليل كاربرد رواني مذهب بر سياست خارجي ايالات متحده در دوران‌هاي مختلف سياسي اين كشور و به ويژه دوره نومحافظه‌كاران، هدف اصلي بوده است.
واژگان كليدي: سياست خارجي، مذهب، نومحافظه‌كاران، ارزش‌هاي ليبرال، رسالت الهي.

نویسنده: دکتر علي فلاحي

مقدمه

گزارش‌هاي رسانه‌هاي آلماني گوياي اين امر بود كه ممكن است ايالات متحده در صدد آماده‌ساختن متحدين خود براي حمله نظامي مهم عليه مراكز، تأسيسات و برنامه‌هاي هسته‌اي ايران باشد. اين اظهارات در حالي شكل مي‌گرفت كه بوش، در 22 فوريه 2005م. اعلام كرد: «طرح حمله به ايران، مسخره است اما همه گزينه‌ها بر روي ميز قرار دارد.» ناتو نيز گزارش‌هاي رسانه‌اي مبني بر اقدام نظامي عليه ايران را رد و اظهار مي‌كرد كه هيچ بحثي در خصوص اقدام نظامي ناتو عليه ايران نشده است. سخنگوي ناتو، جيمز آپاتوراي، نيز اعلام كرد: «ناتو كاملاً از تلاش‌هاي سه كشور اروپايي و آژانس اتمي در خصوص پرونده هسته‌اي ايران حمايت مي‌كند.»

نویسنده: عبدالمهدي مستكين

چكيده

كابينه رژيم صهيونيستي در طول روزهاي تجاوز به خاك لبنان و مقاومت حزب‌الله بسيار ملتهب بود. گسيختگي رواني بر چهره تك‌تك اعضاي كابينه موج مي‌زد. به تعبير يكي از اعضاي عرب كنست ، ترسي پنهان و توأم با ناشكيبايي و دغدغه رواني بر سراسر جلسات مجلس رژيم صهيونيستي سايه افكنده بود. آنها انتظار چنين مقاومتي را از چند صد نيروي حزب‌الله نداشتند. تابوي شكست‌ناپذيري پنج جنگ گذشته رژيم صهيونيستي، شكسته شده بود. جنگ ششم، ادبيات حاكم بر نگرش استيلاجويانه و سيطره‌خواه رژيم صهيونيستي را با چالش جدي روبه‌رو ساخته است. اينك و پس از يك ماه مقاومت حزب‌الله روان‌درماني ناشي از توانمندي‌هاي پيشرفته نظامي رژيم صهيونيستي به روان‌پريشي تبديل شده است. در چنين شرايطي كه هيمنه دستيابي به امنيت مطلق رژيم صهيونيستي دستخوش جدي‌ترين تهديدات شده است،گسست رواني ناشي از فروپاشي اين انگاره‌ آرماني صهيونيسم بيش از هر زمان ديگر آسيب‌پذيرتر مي‌نمايد. بر اين اساس در اين مقاله تلاش خواهد شد تا با الهام از تحولات اخير حمله نظامي رژيم صهيونيستي به جنوب لبنان، پيامدها و آثار رواني آن برساختار اين رژيم، مورد بررسي قرار گيرد.
واژگان كليدي: رژيم صهيونيستي، گسست رواني، حزب‌الله لبنان، خاورميانه بزرگ.

نویسنده: مجمير بابكك/ پرويز امام زاده فرد

اشاره

تحقيقاتي كه تاكنون در زمينه عمليات رواني يا جنگ‌هاي رواني صورت گرفته‌اند، اغلب نگرشي عملكردي نسبت به عمليات رواني داشته و كه كار يا هدف طبيعي و واقعي آنها را بررسي كرده‌اند بدون اينكه توجه گسترده و شايسته‌اي، به ديناميك يا شكل‌گيري نيروها و عوامل به وجود‏ آورنده آن عمليات داشته باشند. شمار نسبتاً كمي از تحقيقات مربوط به عمليات رواني، رهيافت ديناميك و ساختارگرايانه را دنبال كرده‌اند. به اين معنا كه كار تحقيق را طوري پيش برده‌اند كه هر بخش به طور مناسب با بخش‌هاي ديگر ارتباط پيدا كند و سرانجام اجزاء به هم مرتبط تشكيل كل را دهند. با اين همه، جاي تحقيقات ساختاري در عمليات رواني نسبتاً محدود و رفع اين محدوديت معاضدت پژوهشگران و ترجمه آثار بيشتر را مي‌طلبد. مقاله‌اي كه ترجمه آن از نظر مي‌گذرد از جمله كارهايي است كه مي‌توان آن را به مثابه مقدمه‌اي با رهيافت ساختارگرايانه براي عمليات رواني در نظر گرفت تا دانشمندان ايراني با ابزارهاي نوين و راه‌هاي مقابله با آن آشنا گردند. نويسنده اين مقاله، مجمير بابكك، بنيانگذار جنبش بين‌المللي براي ممنوع ساختن دستكاري و كنترل روي سامانه سيستم عصبي انسان از طريق فني مي‌باشد.

نویسنده: جک سی. گای و استیون کولینز/ علی اصغر تقی‌پور

نویسنده: مهسا ماه‌پيشانيان‏

چكيده

با اسارت گرفتن دو سرباز رژيم صهيونيستي در 12 ژوئيه (چهارشنبه 21 تيرماه 1385) توسط رزمندگان حزب‌الله، درگيري بين اين رژيم و لبنان آغاز شد. چريك‌هاي حزب‌الله اين دو نظامي صهيونيستي را در منطقه موسوم به مزارع شبعا به اسارت گرفتند. اين درگيري كه 34 روز به طول انجاميد، سرانجام با پيروزي و سربلندي حزب‌الله به پايان رسيد. به اعتقاد بسياري از تحليل‌گران، با پيروزي حزب‌الله در اين جنگ اسطوره شكست‌ناپذيري ارتش رژيم صهيونيستي به پايان رسيد و قدرت و مشروعيت حزب‌الله در منطقه افزايش يافت. اما اين جنگ همانند ديگر جنگ‌ها و بحران‌ها، علاوه بر به‌وجود آوردن خسارت‌هاي بسيار زياد اقتصادي، انساني و زيربنايي، ديدگاه‌ها و واكنش‌هاي مطبوعات كشورهاي مختلف عربي، اروپايي، صهيونيستي و امريكايي را برانگيخت.
در مقاله حاضر سعي ما بر اين است كه با تحليل محتواي برنامه‌هاي رسانه‌هاي رژيم صهيونيستي، امريكايي، اروپايي و عربي موضع‌گيري اين رسانه‌ها را - كه به نوعي بازگوكننده موضع كشورهايشان در بحران مذكور بود - بررسي كنيم. در همين راستا، ابتدا ضمن اشاره به محورهاي موردنظر رسانه‌هاي مذكور در بحران رژيم صهيونيستي و لبنان، با تحليل محتواي برنامه‌ها و مقالات اين رسانه‌ها، به ديدگاه و مواضع كشورهاي مذكور نيز اشاره مي‌كنيم تا به اين نكته دست يابيم كه در جنگ لبنان، رسانه‌هاي امريكايي، اروپايي، صهيونيستي و عربي در راستاي مواضع و اهداف كشورهاي خود بودند و وظيفه‌شناسي را فداي منافع كشورهاي خود نمودند. بر همين اساس در مقاله مذكور ما درصدد پاسخگويي به اين سؤال اصلي مي‌باشيم كه رسانه‌هاي مختلف جهان (اروپايي، امريكايي، رژيم صهيونيستي، عربي) چگونه نسبت به بحران لبنان و رژيم صهيونيستي موضع‌گيري نمودند؟ فرضيه اصلي ما در اين مقاله اين است كه، بسياري از رسانه‌هاي نقاط مختلف جهان، وظيفه‌شناسي را فداي ميهن‌پرستي كردند و بيشتر به نفع كشورهاي خود در اين بحران عمل كردند.
واژگان كليدي: رژيم صهيونيستي، حزب‌الله، لبنان، رسانه، تحليل محتوا.

نویسنده: داگلاس جكويش/پريسا كريمي

چكيده

فصلنامه عمليات رواني بنابر رسالت خود كه همانا آشناسازي كارشناسان عمليات رواني با آخرين دستاورد‌هاي علمي و ابزار‌هاي مورد استفاده در اين حوزه مي‌باشد، اقدام به ترجمه و درج اين مقاله نموده است. شايد تعجب برخي را به عنوان يك انتخاب عجيب، برانگيزد ولي آشنايي كارشناسان و محققان اين حوزه با آخرين دستاورد‌هاي علمي و ابزاري اين رشته لازم و ضروري است تا با آگاهي بيشتر نسبت به طرح‌ريزي در اين حوزه اقدام كنند و از سوي ديگر نيز به كارشناسان، تمايز كاربرد‌هاي هواپيما‌هاي بدون سرنشين را معرفي نمايد. دور از ذهن نيست كه ما نيز توانايي بهره‌گيري از فناوري را در حوزه عمليات رواني داشته باشيم. بنابراين بايد با معرفي كاربست جديد هواپيما‌هاي بدون سرنشين، افق‌هاي جديدي را بر روي كارشناسان بگشاييم ضمن آنكه بر اين نكته نيز تأكيد كنيم كه بعضي از كارشناسان عمليات رواني غربي با درج چنين مقالاتي به دنبال بزرگ‌نمايي خود هستند كه بايد در مطالعه اين‌گونه مقالات از اين مطلب غفلت ننمود.

سخن سردبیر: حجت‌اله مرادي

عمليات رواني به مثابه معرفتي بشري، پديدارهاي اجتماعي را از منظر علوم روان‌شناسي، جامعه‌شناسي، سياست و ارتباطات مورد پژوهش و بررسي قرار مي‌دهد، ليكن اما اين قابليت نبايد موجب غفلت از ويژگي متمايز آن در ‏مقايسه با ساير وجوه معرفت شود. اين ويژگي، عبارت از تأثير شگفت و بي‌واسطه عمليات رواني بر حيات ‏كشورهاست كه در قالب سناريوهاي آن اجرا مي‌شود.‏1

نویسنده: دكتر آرمين اميني

چكيده

سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) در دوران جنگ سرد و نظام دو قطبي در تقابل با پيمان ورشو و سازوكارهاي امنيتي - راهبردي بلوك شرق قرار داشت. اين سازمان به مثابه سيستم امنيت دسته‌جمعي نشأت گرفته از سياستگذاريهاي فراآتلانتيكي ايالات متحده امريكا در صدد كمرنگ‌تر كردن سطح تأثيرگذاري شوروي پيشين بود.
با توجه به دكترين عمليات رواني و تأكيد ويژه به اهداف راهبردي امنيتي آن در پيمان ناتو به منزله سازوكار سياست‌هاي امنيتي فراآتلانتيكي ايالات متحده و نومحافظه‌كاران، تلاش نوشتار حاضر بر آن است تا كاركرد عمليات رواني در سياستگذاريهاي جامع امنيتي ناتو را مورد مطالعه و بررسي قرار دهد
واژگان كليدي: ناتو، عمليات رواني، دكترين عمليات رواني، عمليات اطلاعاتي، يازدهم سپتامبر، امريكا.

نویسنده: ‏دكترمحمدحسين الياسي

چكيده

بسياري از محققان و نويسندگان، شورش كُردستان ايران را از جمله شورشهاي طولاني و منحصربه‌فرد قرن بيستم ميلادي مي‌دانند، زيرا: 1-: چند ماه پس از پيروزي انقلاب اسلامي آغاز و به مدت يك دهه استمرار يافت. 2-: آن شورش از شهرهاي كردنشين آغاز و به مناطق روستايي و كوهستاني كشيده شد (از همين روي هم يك نبرد پارتيزاني و ضدپارتيزاني شهري تلقي مي‌شود و هم يك نبرد شورشگري و ضدشورشگري روستايي). 3-: در آن نبرد طولاني هزاران نفر از نيروهاي شورشگر و ضدشورشگر كشته، مجروح و معلول شدند. 4-: در آن نبرد نيروهاي ضدشورشگر، برخلاف رويه‌هاي مرسوم مقابله با شورشهاي شهري و روستايي، تمام تلاش و توان خود را به كار بستند تا از آسيب‌رساندن به توده‌هاي مردم و تخريب اماكن مسكوني جلوگيري نمايند. با پايان يافتن آن شورش طولاني، كتب و مقالات متنوعي پيرامون ابعاد و ماهيت آن به رشته تحرير درآمد، ليكن ابعاد روان‌شناختي به ويژه كاركرد و كاربرد عمليات رواني در آن، تاكنون مورد كاوش و برررسي نظام‌مند و علمي قرار نگرفته است. از اين رو مقاله حاضر را مي‌توان نخستين نوشتار در خصوص عمليات رواني ضدشورشگري در شورش كُردستان تلقي كرد. راقم اين سطور (الياسي 1382) در نوشتاري ديگر برخي از ابعاد عمليات رواني شورشگري شورش كُردستان را مورد تحليل و كاوش قرار داده است. در اين نوشتار اهداف، سياستها، روشها، ابزار و اثرات عمليات رواني ضدشورشگري سپاه در شورش كُردستان مورد تحليل قرار گرفته‌اند.
واژگان كليدي: عمليات رواني ضدشورشگري، تبليغات، فريب، تسليم، بحران، پيشمرگ، شورشگري، شايعه، نامگذاري.

نویسنده: ‏‏الوي كلاسن‏/ مترجم: عسگر قهرمانپور

اشاره

درك دوره‌هاي تغيير و تحول جنگ بسيار مشكل است و مشكل‌ترازآن، پيش‌بيني اين دوره‌هاست؛ چرا كه ‏خوشبختانه وقوع مستمر جنگ برخلاف آنچه در امور مالي، پزشكي، يا حقوق صورت مي‌پذيرد، امري غيرمعمول ‏است. جنگ به دفعات رخ نمي‌دهد، لذا سربازان براي كسب تجربه‌هاي جنگي بايد بر آزمايشگاه تجربيات گذشته ‏تكيه كنند.‏
مسلماً حركت پرجوش و خروش دگرگوني فناورانه در جهان مدرن، فاصله بين دوره‌هاي تغيير را كوتاه و دامنه ‏تأثير آنها را افزايش داده است. با وجود اين، هنوز هم دوره‌هاي تغيير غيرقابل اجتناب ديگري را پيش رو داريم و ‏براي تشخيص اين دوره‌هاي جديد بايد بتوانيم گذشته نزديك را مورد بررسي قرار دهيم مقاله حاضر به بررسي ‏روند شكل‌گيري و شناخت و فهم از جنگ در سال 1999 از زمان حمله ناتو به يوگسلاوي سابق كه امريكاييها ‏آن را به عنوان سقوط يك جنگ اطلاعاتي ارزيابي مي‌كنند رواج پيدا كرد، ولي با اعلام جنگ عليه تروريسم از ‏سوي دولت بوش، راديكاليزه كردن تدريجي مفاهيم دخالت اطلاعات استراتژيكي شديدتر شد. از اين رو مي‌توان ‏در يك جنگ به راحتي تصوير و تعريف دلخواه خود از جنگ را در ذهن عموم ايجاد كنند. اخبار و اطلاعاتي كه ‏به طور رسمي بيان مي‌شوند مي‌توانند به عنوان تهديد تلقي شوند.‏

نویسنده: ‏‏‏‏حميد هاديان

مقدمه

فرماندهي نيروهاي مخصوص ارتش امريكا( ) پس از جنگ كويت, يكي از ماموريتهاي محوله يعني عمليات رواني و نبرد سياستها را در طراحي بلندمدت استراتژيك خود جاي داده است. دستاورد برنامه‌ريزيهاي مذكور، طي جنگهاي اخير افغانستان و عراق به كار گرفته شد. در زمان صلح وزير دفاع امريكا استراتژي امنيت ملي را به استراتژي نظامي تبديل مي‌كند. اجراي استراتژي به صورت مستمر مشتمل بر اطلاعات است و بعد رواني در آن نقش زيادي دارد. در زمان جنگ رئيس جمهور به عنوان فرمانده كل قوا از طريق وزير دفاع و آن هم از طريق رئيس ستاد مشترك سياستها را تدوين و به فرماندهان عملياتي ابلاغ مي‌كند. اين فرماندهان در حوزه فعاليت خود مسئول طراحي و اجراي عمليات رواني هستند. از آنجايي كه عمليات رواني در سه سطح شامل استراتژي، تاكتيك و عمليات گونه‌شناسي مي‌شود، فرماندهي نيروهاي مخصوص ارتش، براي تدوين و توسعه استراتژي عمليات رواني و نبرد سياستها، در سطوح عالي تصميم‌گيري سياست نظامي امريكا نقشي حياتي ايفاء مي‌كند. به عبارت ديگر، سوكام در راستاي مأموريت محوله مسئول طراحي بلندمدت استراتژيك عمليات رواني و نبرد سياستهاست.

نویسنده: ‏‏‏‏حجت‌اله مرادی

چكيده

پروژة حاضر در صدد است تا فنون اقناع را، به ويژه زماني كه حكومتها از آنها استفاده مي‌كنند، به دانشجويان آموزش دهد. بسياري از مثالهاي به كار رفته، برگرفته از فعاليتهاي بخش عمليات رواني دولت امريكا است. دانشجويان عمليات رواني الف) فنون نفوذ را بازنگري كردند، ب) آگهيها، اعلاميه‌ها، و ديگر ابزارهاي اقناع به كار رفته در جنگ جهاني دوم، جنگ خليج‌[فارس]، كوزوو و افغانستان را بررسي كردند، ج) موضوعات اخلاقي و قانوني مرتبط با فعاليتهاي‏ اقناع را مورد توجه قرار دادند و د) تفاوتهاي بين اقناع و تبليغات را نيز بررسي كردند. در نهايت، دانشجويان شيوه‌هاي ايمن كردن خود را در برابر تلاشهاي نفوذ ناخواسته مورد توجه قرار دادند.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، روان‌شناسی اجتماعی، اقناع، تبلیغات، پروژه.

نویسنده: ‏‏‏‏تيموتي رال توماس / ‏علي جامه‌بزرگ

‏مقدمه

يافتن نقاط مشترك رويكردهاي روسيه و امريكا نسبت به عمليات رواني و اطلاعاتي  كار چندان دشواري نيست. متخصصان هر دو كشور سيستمهاي جنگ الكترونيكي  و فرماندهي و كنترل  ديگر كشورها را به دقت بررسي مي‌كنند و بر اهميت استفاده از كامپيوتر و مديريت اطلاعات، به منظور آمادگي و اجراي عمليات جنگي مدرن تأكيد دارند. كاربرد اطلاعات براي اجراي عمليات رواني  نيز بخشي از عمليات جنگي مدرن محسوب مي‌شود. اما با مطالعه دقيق رويكرد روسها در قبال اطلاعاتي  كه جنبه‌اي از جنگ عمليات اطلاعاتي به شمار مي‌رود، به عناصري چندبرمي‌خوريم كه آن را منحصر به فرد و متمايز مي‌سازد.

نویسنده: ‏‏‏‏جواد سوري

مقدمه

در تاريخ عمليات رواني، نوشتار به عنوان وسيله‌اي اثرگذار و به عنوان يكي از مهم‌ترين فناوريهاي ارتباطي گذشته مورد استفاده قرار مي‌گرفت. در قرن شانزدهم ميلادي و ظهور صنعت چپ، استفاده از اطلاعات در امر عمليات رواني كاملاً متحول گرديد؛ در نتيجه نقش نوشتار كه اينك عموميت يافته بود، پررنگ‌تر شد. در اين برهه، به خصوص در دوره‌هاي اخير استفاده از كتاب و نشريات در ميدان جنگ، جهت تضعيف روحيه طرف مقابل بسيار رواج يافت.

نویسنده: ‏‏‏‏آرتور تولك/ عبدالمجيد حيدري

چكيده

اجراي عمليات رواني ويدئويي در محيطهاي عملياتي كم‌رسانه( ) كار مشكلي است. در موقعيتهايي كه ميزان دسترسي افراد جامعه به علت پايين بودن سطح سواد آنها محدود است، اجراي عمليات رواني ويدئويي بسيار ضروريست؛ كاري كه عموماً در گرو وجود يك شبكه تلويزيوني فعال و جمعيت هدف بيننده برنامه‌هاي اين شبكه است. در محيطهاي عملياتي كه شبكه تلويزيوني و جمعيت هدف بيننده به قدر كافي رشد نكرده‌اند، خلاء موجود مي‌بايست با استفاده از وسايل پخش تاكتيكي پر شود. عملياتهاي اخير نشان داده است كه كه جمعيت هدف به علت فقر يا نبود زيرساختهاي پشتيباني‌كننده به تلويزيون دسترسي ندارد، لزوم محسوس است. در چنين محيطهايي، برنامه‌هاي تلويزيوني بومي كه براي جذب جمعيت هدف مؤثرند، وجود ندارد. بنابراين، عمليات رواني ويدئويي نيز در گرو وجود يك پايگاه پشتيباني با برنامه‌هاي ويدئويي مناسب فرهنگي است. بر اساس آنچه ذكر شد، طرحهاي مدرنيزه‌سازي عمليات رواني مي‌بايست امكان دسترسي به چنين برنامه‌هاي تكميلي را فراهم آورده و در همان حال، وسايل فني پخش ويدئويي تاكتيكي را نيز توسعه دهند. در يك محيط عملياتي كم‌رسانه بايد برنامه‌هاي ويدئويي مناسبي توليد شود تا با سربازان عمليات رواني با استفاده از تجهيزات پخش تاكتيكي، آنها را براي جمعيتهاي هدف اندك موجود شهرها، پايگاههاي نظامي و روستاهاي دورافتاده، پخش نمايند. موفقيت عمليات رواني ويدئويي در محيطهاي عملياتي كم‌رسانه، به وسايل پخش ويدئويي تاكتيكي مدرن و چندمنظوره‌اي بستگي دارد كه تاب تحمل شرايط صحرايي و عملياتهاي تاكتيكي مكمل را داشته باشند.

نویسنده: فخر‌الدين سلطاني

چكيده

رهيافت سنتي مفهوم امنيت، برآيند حفظ معادله موازنه قوا در ميان قدرتهاي بين‌المللي بود و امنيت ملي به مثابه مفهومي نسبي قابلي از شرايط مناسبات قدرتهاي بزرگ بود و هر يك از دو ابرقدرت بر امنيت كشورهاي اقماري خود نظارت داشتند. حادثه يازده سپتامبر نقطه عطفي بود كه نگرش سنتي به مفهوم امنيت را دچار تحول اساسي كرد. و چالشهاي جديدي را جايگزين تهديدات سنتي نمود كه امنيتي مؤلفه اصلي آنها را تشكيل مي‌دهند. مديريت مؤثر بحرانهاي برخاسته از اين تهديدات مستلزم رهيافتهاي غيرنظامي و توجه به ساختارهاي بين‌المللي، مهم‌ترين دغدغه‌هاي امنيتي زمان حاضر به شمار مي‌روند. و ظهور تدريجي يك نظام امنيتي جهاني، مستلزم دگرگوني عميق ساختارهاي ذهني است. مقاله حاضر، با رويكرد به رهيافت مثبت امنيت، مديريت ادراك را به مثابه رهيافت جديد امنيت‌سازي دولت مورد مطالعه قرار مي‌دهد.
واژگان كليدي: امنيت، امنيت سازي، يازده سپتامبر، مديريت ادراك، انقلاب اطلاعات، جوامع اطلاعاتي، جامعه، فضاي مجازي.

نویسنده: سوزان ال. گوچ/ فرانک جونز مترجم: سعید میرترابی

مقاله حاضر سير تحّول، شيوه تلاش و سازماندهي حكومت و وزارت دفاع امريكا درخصوص بهره‌گيري از نفوذ استراتژيك را به عنوان ابزار قدرت ملي، مورد بحث و بررسي قرار مي‌دهد. چنانكه در مقاله توضيح آن خواهد آمد، ايالات متحده در جنگ جهاني دوم از دسته جنگ رواني، براي اعمال نفوذ استراتژيك خود بهره مي‌جست اما در خلال سالهاي نخست جنگ سرد، تشكيلات ديگري را تحت عنوان اداره استراتژي رواني به كار گرفت كه بعدها نهاد ديگري با نام هيئت هماهنگ‌كننده عمليات، از زمان جنگ ويتنام تا به امروز، جايگزين تشكيلات قبلي شد. حال اين پرسش مطرح مي‌شود كه نهادهاي مذكور، امروزه براي مقابله با تهديدات نامتقارن قرن 21، به شيوه مؤثري سازمان‌دهي شده‌اند يا خير؟ این مقاله به دنبال پاسخگویی به این سؤال است.

نویسنده: حميد نيكرو

سومين دوره همايش عمليات رواني طي فراخوان سراسري از تاريخ 14/12 تا 16/12/1384 در مجتمع فرهنگي الغدير در تهران برگزار شد. اين همايش كه با هدف بررسي ابعاد مختلف عمليات رواني نظام سلطه برگزار گرديد اهداف ديگري را نيز مدنظر داشت كه مي‌توان به انسجام‌بخشي سازماني، آموزش و توجيه مسئولان، مديران، كارشناسان فرهنگي و عمليات رواني كشور؛ همچنين فضاسازي براي مقابله با تهديدات اشاره كرد. محور كلي اين همايش بررسي و تبيين عمليات رواني نظام سلطه عليه جهان اسلام و انقلاب اسلامي بود كه به شعار همايش نيز تبديل شد. بر اين اساس، مباحث تحقيقي و تخصصي سخنرانان در طي سه روز برگزاري همايش ارائه گرديد كه اشاره‌اي اجمالي به آن مي‌شود.

سخن سردبیر: حجت‌اله مرادي

گسترش روزافزون كاربست روشهاي عمليات رواني توجه افكار عمومي و دولتها را به اين واقعيت جلب مي‌كند كه پيشرفت دانش عمليات رواني موجب افزايش ميزان دستكاري حسابگرانه و كنترل هوشمند مردم جهان به وسيله كشورهاي سلطه‌جو مي‌شود. واكنش انفعالي معمول در قبال توانمندي نفوذ رواني، كنترل رفتار را فرجام گريزناپذير اتخاذ روشهاي عمليات رواني مي‌پندارد. بنابراين نفوذ اجتماعي كنترلهايي را تحميل مي‌كند كه پيش از اين وجود نداشته است. اين پندار، تلقي ذهني از بُردار استدلالي قاعده عليت است، اما اين اصول عليت نيست كه افكار عمومي و دولتها را نگران مي‌كند.

نویسنده: حجت‌اله مرادي

چكيده

اتخاذ هر نوع شيوه مديريتي در ساختار اجرايي عمليات رواني از نحوه نگرش به اين حوزه از دانش متأثر است، چنانچه سنجش عمليات رواني به منزله پنداري اجتماعي، درگيري سياسي، ابزار اطلاعاتي و … به عملكردهاي اساسي سيستمي متفاوتي منجر مي‌شود. اين مقاله، ابتدا به روشهاي تحقيق در عمليات رواني و فرضيه‌هاي رايج آن مي‌پردازد و سپس نقش مديريت سياست اطلاعاتي را در موقعيتهاي مختلف عمليات رواني مورد بررسي قرار مي‌دهد.
همچنين الگوها و گرايشهاي جديدي را در به كارگيري سياست اطلاعاتي در شرايط عمليات رواني تبيين مي‌كند.
واژگان كليدي: مديريت عمليات رواني، روشهاي تحقيق عمليات رواني، سياست اطلاعاتي، علوم اجتماعي، تأثير رواني.

نویسنده: عسگر جلاليان

چكيده

در دنيايي كه به نام دنياي اطلاعات و ارتباطات( ) نام گرفته است به تناسب تحولاتش براي رسيدن به اهداف، راهكارهاي خاص و متناسب اتخاذ مي‌گردد. زماني كشورها براي رسيدن به مقاصدشان ازحربه‌هاي نظامي و كشورگشايي استفاده مي‌كردند، به داشته‌ها و تواناييهاي بالقوه و بالفعل خود افتخار مي‌كردند و براساس آنها هم به خود جرئت مي‌دادند و هم در ديگر كشورها رعب و وحشت ايجاد مي‌كردند و هر جا كه لازم بود اين داشته‌ها را در معرض ديد ديگران قرار مي‌دادند. امروزه كه عصر انفجار اطلاعات( ) است و دنيا در حال تبديل شدن به دهكده‌اي كوچك است، در ارتباطات و تبادل سرمايه‌هاي مادي و معنوي نيز انقلابي بس عظيم رخ داده است. اين انقلاب آن قدر عظيم و متحير كننده است كه در مفاهيم علم ارتباطات به آن انقلاب ارتباطات( ) لقب داده‌اند. در چنين عصري، نيازي به هزينه‌هاي زياد براي ابراز وجود و ابراز جسارت و نيز سلب وجود و جسارت از ديگران، نيست. آنچه اكنون جاي همه نيازمنديهاي قديم را پر مي‌كند و خلأ وجودي آنها را مي‌پوشاند اطلاعات است، چه اطلاعات به معني عمومي آن( ) و يا به معني اختصاصي آن( ). هر يك از اين دو در جاي خود كاربرد خاص خود را دارند. هر كس كه در اين دو حوزه اطلاعات عمومي و اطلاعات اختصاصي، غني باشد قدرتمند است. دانشمندان علم ارتباطات در دنياي پرتلاطم امروزي حرف انديشمندان ايراني حدود ده قرن پيش امثال فردوسي را مي‌زنند كه مي‌فرمايد: توانا بود هر كه دانا بود1 ولي هم اكنون نيز دانش را با عبارتي ديگر مي‌توان توصيف كرد: دانش قدرت است( ) و مي‌تواند نوعي از اطلاعات باشد. امروزه دولتمردان جهان براي دستيابي به اطلاعات و نيز براي به قدرت رسيدن بهاي سنگيني مي‌پردازند؛ زيرا دريافته‌اند كه در عصر حاضر بدون دستيابي به اطلاعات نمي‌توانند زندگي كنند.
به دست آوردن اطلاعات سخت است و استفاده از آن هنر. يكي از استفاده‌هاي رايج و بسيار جدي از دانش و اطلاعات بهره‌بري از آن در عمليات رواني( ) ‌است. در عصر حاضر كه عصر ارتباطات و انفجار اطلاعات است براي ابراز وجود، تحميل اراده و ادامه بقا از عمليات رواني به عنوان مؤثرترين و كم‌هزينه‌ترين راهبرد استفاده مي‌شود.
عمليات رواني كه به آن جنگ از طريق اخبار و اطلاعات نيز گفته مي‌شود امروزه از قوي‌ترين، مؤثرترين و ارزان‌ترين حربه‌هايي است كه در اختيار دارندگان اطلاعات است.
واژگان كليدي: عمليات رواني، رسانه‌هاي جمعي، تاكتيك عمليات رواني، عصر اطلاعات، تبليغات، اهداف عمليات رواني، ضد عمليات رواني.

نویسنده: دكتر محمدباقر بابايي(طلاتپه)

چكيده

انسان موجودي است كه رفتارهايش با تكيه بر دو مبناي فكري و ارزشي، هويت مي‌يابد. رفتار يا مشي زندگي انسان در ابعاد مخلتف مانند ساير پديده‌ها محتوا و ساختار دارد، محيطهايي كه رفتارها در آن هويت مي‌يابند به دليل نوع اثرگذاري بر زندگي انسان در ابعاد اجتماعي به مؤلفه‌هاي اجتماعي – فرهنگي، سياسي، اقتصادي و نظامي و امنيتي تقسيم مي‌شود. تعامل اين مؤلفه‌ها، قدرت و اقتدار ملي يك كشور را به وجود مي‌آورد. براي افزايش قدرت و اقتدار ملي به كدام مؤلفه بايد اولويت سرمايه‌گذاري و توسعه داد؟ آيا روش منطقي براي تعيين اين اولويت وجود دارد؟ تحليل محتوا در خطبه‌ها، نامه‌ها و كلمات قصار باقي مانده از اميرالمؤمنين(ع) گوياي اين حقيقت است كه حضرت(ع) در مدت زمامداري به مؤلفه‌ فرهنگ اولويت بيشتري مي‌دادند و اولويت‌دهي ايشان به معناي توسعه و تعميق مباني نظري و ارزشي در مؤلفه‌هاي ديگر قدرت و اقتدار ملي مي‌بود.
واژگان كليدي: قدرت ملي، فرهنگ، مؤلفه‌هاي قدرت ملي، تعامل مؤلفه‌هاي قدرت ملي.

نویسنده: محمودرضا مرتضوی

چكيده

درباره رسانه‌هاي جمعي، كاركردهاي مختلفي تعريف شده است كه عبارت است از: خبررساني، آموزش همگاني، انسجام‌بخشي اجتماعي، تأمين فراغت و تبليغات. نخستين كاركرد نقش خبري رسانه‌هاي جمعي است، به طوري كه شكل‌گيري اولين مطبوعات پرتيراژ و خبرگزاريهاي جهان، بر مبناي آگاهي جامعه از رويدادها و حوادث مختلف بوده است و اين وضعيت درباره راديو و تلويزيون نيز مصداق دارد. اين نقش با توسعه نظام صنعتي، روابط سياسي ميان دولتها و اهميت يافتن افكار عمومي در اقتدار و حاكميت سياسي (تحت تأثير ديپلماسي رسانه‌اي به عنوان شيوه‌اي جديد در اعمال قدرت)، بسيار حائز اهميت است. از اين رو سازمان رسانه بر اساس اهداف اقتصادي و سياسي و گرايشهاي ايدئولوژيك، چگونگي توليد و توزيع اخبار را سامان مي‌دهد و براي تحقق اهداف خود، درصدد است تا بر مخاطب تأثير بگذارد و احتمال دارد به صورت بحران‌آفريني يا مهار بحران نمود پيدا كند. البته هر سازمان رسانه‌اي، ضمن آنكه تأثيرگذاري خاصي را جستجو و دنبال مي‌كند، از محيط پيرامون نيز (ساير سازمانها، مخاطبان و رويدادهاي جامعه) تأثير مي‌پذيرد و هنگامي كه بحران در هر كدام از اين حوزه‌ها (سازمان رسانه و محيط پيرامون) به وقوع پيوندد، - بنابر نظريه سيستمها - ديگري نيز دستخوش تغيير مي‌گردد. در اين شرايط، نقش خبري رسانه هنگامي به عنوان شيوه مطلوب براي جهت‌دهي به افكار عمومي، نحوه مقابله با شايعات و حتي چگونگي اتخاذ تصميم براي مقابله با بحران، تلقي مي‌شود كه بر اصول مديريت ارتباطات و اخبار در حيطه درون و برون سازماني، پايه‌ريزي مي‌شود. سه بخش مهم اين مقاله عبارت است از: 1- شناسايي عوامل بحران‌زا در ‏فرآيند ارتباطات و آگاهي از نحوه مديريت ارتباطات رسانه‌اي براي مقابله و كنترل بحران؛ 2- چگونگي تأثيرپذيري و نفوذ بحران ميان رسانه و جامعه براساس تبادلات ميان سازمان و محيط پيرامون؛ و 3- پيشنهادهاي لازم براي سازماندهي و برنامه‌ريزي در جريان توليد خبر در چارچوب نگرش سيستمي و عناصر فرآيند ارتباطي.
واژگان كليدي: ارتباط، رسانه، سازمان رسانه، بحران، ارتباط‌گر، رمزگذاري، رمزگشايي، اختلالات، خبر، اثربخشي فرآيند ارتباطي، مديريت خبر.

نویسنده: سيدرضي عمادي

چكيده

امنيت، همواره كليدي‌ترين عنصر زندگي بشر بوده است. ترس در همه حال و همه زمانها در تصميمات و حتي جهت‌گيريهاي دولتها نقش مهمي را ايفا كرده است. ترس دولتها از يكديگر، آنها را به سمت شركت در اتحاديه‌هاي امنيتي و حتي غيرامنيتي‌اي كه به تضمين امنيت آنها ختم مي‌شد، سوق مي‌دهد. از كنگره وين كه يكي از شناخته‌شده‌ترين اتحاديه دولتي كه به منظور تضمين امنيت دولتهاي عضو اتحاديه، نظام امنيت جمعي را پايه‌گذاري كرده است، تا تأسيس جامعه ملل، سازمان‌ملل و اتحايده‌هاي نظامي مهمي همچون ورشو و ناتو كه همگي به دليل اهميت تضمين امنيت، تأسيس شده‌اند، حاكي از اين است كه دولتها همواره دغدغه امنيت را در ذهن داشته‌اند.
مسئله مهم، گسترش يافتن جنبه‌ها و ابعاد مفهوم امنيت است. اين مسئله به حوزه داخلي هم سرايت پيدا كرد و امنيت از حالت تك بعدي بودن خارج شد و نيز از حالت صرف امنيت نظامي، به ابعاد ديگري همچون امنيت اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و … گسترش يافت. در بسط و گسترش ابعاد امنيت، عوامل زيادي دخالت داشته‌اند كه از مهم‌ترين اين عوامل مي‌توان به پيدايش و رشد رسانه‌هاي جمعي و تأثير اين رسانه‌ها در رشد افكار عمومي و به چالش كشيدن قدرت دولتها و يا برعكس ازدياد قدرت دولتها از طريق اين رسانه‌ها اشاره كرد. يكي از كشورهايي كه همواره از رشد و گسترش رسانه‌ها بويژه رسانه‌هاي منتقد جلوگيري مي‌كرده كشور روسيه است. در نظامهاي غربي مردم‌سالار رسانه‌ها در تأمين امنيت ملي كشور نقش مهم و مؤثري ايفا مي‌كنند. زيرا وجود نظام رسانه‌اي مستقل و آزاد، از ابزارها و عناصر تحقق حكومت است. روسيه از جمله كشورهايي است كه به دليل نظام سياسي اين كشور، رسانه‌ها بيشتر دولتي، و در خدمت دولت بودند.
در اين مقاله ابتدا مفهوم و ابعاد امنيت در گذر زمان و همچنين مفهوم رسانه‌هاي جمعي و كاركرد اين رسانه‌ها در رابطه ميان مردم و دولت بررسي و سپس به ريشه‌هاي شكل‌گيري مطبوعات در روسيه و تأثير آن بر امنيت اين كشور و برخورد دولتهاي روسيه با رسانه، پرداخته مي‌شود.
واژگان كليدي: رسانه‌هاي جمعي، امنيت ملي، مطبوعات روسيه.

نویسنده: دکتر علي فلاحي

چکيده

بسياري از تحليل‌گران سياسي، رويداد 11 سپتامبر را به اين دليل نقطه عطفي در تاريخ روابط بين‌الملل تلقي كرده‌اند که پيامدها و تأثيرات عميقي بر گستره‌اي از موضوعات و مسائل سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي داشته است، که عمدتا از منظر آسيب‌شناسي اجتماعي - رفتاري و درقالب مکتب رفتارگرايي قابل تعمق و بررسي است. در اين نوشتار، تلاش شده است تا ضمن ارائه مباحثي درخصوص انواع تهديد و پيامدهاي آن، ميزان تأثير اين رويداد را بر افکار عمومي در غرب به دست آوريم. در اين زمينه با اين پيش‌فرض كه واكنشهاي دول غربي حاصل شكل‌دهي افكار عمومي در غرب است، هدف نهايي اين است که پيش‌بيني و تجزيه و تحليل سودمندتري از رفتارها و رويکردهاي آتي غرب، در تنظيم رفتار و سياست خارجي خود داشته باشيم. با عنايت به اينكه تصورات و ادراكات افكار عمومي از رويدادهاي بين‌المللي متاثر از عمليات رواني دولتهاي غربي است، بنابراين داده‌ها و نتايج آماري و اطلاعاتي تنها در فضاي ياد شده تحليل شدني است.
واژگان کليدي : 11 سپتامبر، تهديد (شخصي و ملي)، غرب، تصور، افکار عمومي، تروريسم.

نویسنده: دکتر آرمين امينی

چكيده

بيش از سه سال از مطرح شدن طرح خاورميانه بزرگ توسط ايالات متحده امريكا، مي‌گذرد، به تعبير دولتمردان امريكا، سابقه طرح خاورميانه بزرگ به گزارش توسعه انساني سازمان‌ملل‌متحد درباره كشورهاي عربي (22 كشور عضو اتحاديه عرب) بازمي‌گردد كه عده‌اي از نويسندگان عرب به سفارش برنامه توسعه ملل متحد( )، آن را در سالهاي 2002 و 2003 تهيه نمودند. كالين پاول وزيرخارجه پيشين ايالات متحده امريكا نيز در چارچوب دمكراسي‌سازي امريكايي براي منطقه خاورميانه بر گسترش دمكراسي، ايجاد جامعه مدني و گسترش فرصتهاي اقتصادي و اصلاحات آموزشي و بهبود حقوق زنان تأكيد نمود. آنچه با توجه به روندهاي جاري امنيتي - راهبردي به چشم مي‌خورد، طرح مزبور ابهامات بسياري دارد و از منظري امريكايي به منطقه خاورميانه مي‌نگرد. بر اين اساس نوشتار حاضر مي‌كوشد تا اهداف رواني - امنيتي طرح خاورميانه بزرگ از سوي ايالات متحده را مورد بررسي و امعان نظر قرار دهد.
واژگان كليدي: طرح خاورميانه بزرگ، گزارش توسعه انساني ملل متحد، چارچوب دمكراسي سازي امريكايي، يكجانبه گرايي، قدرت نرم، شكل‌دهي افكار عمومي، متقاعد سازي، مهندسي افكار عمومي.

نویسنده: دكتر دانيل ال هالمن ‏ / بيژن ايرانپاك

اشاره

امريكاييها از گفتار، هيجانها و ارزشهاي جوامع جهان سوم درك عميقي ندارند، اين مسئله بازتابي از سطحي فكر كردن آنان در حيطه شناختي است. ما معتقديم كه سنگدلي و بي‌رحمي امريكاييها تا حدي بر پايه الگوي فرهنگي آنها است. الگويي كه نشان‌دهنده نوعي بي‌نظمي در كاركردهاي اجتماعي و سياسي امريكا است. در اين مقاله نويسنده سعي كرده است بر اساس عملكرد عمليات رواني نيروهاي هوايي امريكا از سال 1990 تا كنون به بررسي كاركردهاي آن بپردازد و در قسمتهاي مختلف مقاله علي‌رغم همسويي نويسنده به آشنا نبودن كاركتران عمليات رواني امريكا به جوامع هدف، مي‌پردازد. آنچه مهم است اين است كه مجريان عمليات رواني در القاي قدرت و توانايي خود به گزافه‌گويي مي‌پردازند و گواه این ادعا القای داشتن سلاحهاي هوشمند به مخاطبان خارجي و خبرنگران براي حذف راديوي عراق در سال 2003 است كه به اعتراف نويسنده در كذب محض است. امريكاييها به فشار رواني كه در نتيجه اعمالشان بر ديگران وارد مي‌شود وقعي نمي‌نهند و از آنجا كه با درد قربانيان خود همدلي نمي‌كنند آماده انجام جنايتهاي بي‌شماري در كشورهاي هدف هستند مانند ويتنام كه داغ ننگي است بر پيشاني آنها.
واژگان كليدي: عمليات رواني، اعلاميه، توفان صحرا، جنگهاي؛ افغانستان، سومالي و كويت، نيروي هوايي عراق.

نویسنده: دكتر رفعت سيداحمد/ قبس زعفرانی

اشاره

شكست رژيم صهيونيستي در سال پاياني قرن بيستم (2000) به فرازي در تحولات عميق و گسترده در منطقه خاورميانه تبديل شد. اين واقعه سبب بروز دگرگونيهاي جدي در ساختار نظام لبنان و فروپاشي نظام سنتي در اين منطقه از جهان شد. حضور حزب‌الله در لبنان و انتفاضه دوم در فلسطين حاكميت رژيم صهيونيستي را با چالشي اساسي مواجه كرده است. خوش‌بيني به اهداف امريكا و تأثير گرايشهاي همكاري‌جويانه اعراب نسبت به رژيم صهيونيستي سبب گرديد حضور نيروهاي رژيم صهيونيستي در مناطق اشغالي لبنان و فلسطين اشغالي تثبيت گردد. در چارچوب چنين برداشتي اعراب تهديد امنيتي براي اسرائيل تلقي نمي‌شدند و عملاً حضور نيروهاي رژيم صهيونيستي را در لبنان پذيرا شدند. طي نخستين سالهاي اشغال لبنان نيروهاي مردمي به ويژه حزب‌الله به مبارزه عليه اشغالگري پرداختند و از اين طريق ضربات شديدي به رژيم صهيونيستي وارد كردند كه سرانجام در سال 2000 ميلادي به خروج رژيم صهيونيستي از اين كشور منجر شد. اين مقاله با تأكيد بر روان‌شناسي پيروزي به بررسي روند مبارزات ضداشغالگري مردم لبنان و فلسطين مي‌پردازد و در پايان عواملي را برمي‌شمارد كه به پيروزي حزب‌الله منجر شد، و خواننده را دعوت مي‌نمايد براي پيروزي بر ساير اشغالگران در جهان اسلام اين روان‌شناسي به كار گرفته شود.

نویسنده: عبدالرضا همدانی

چكيده

ايالات متحده از آغاز پيروزي انقلاب اسلامي ايران به اجراي انواع فشارهاي رواني، اقتصادي، سياسي و نظامي عليه جمهوري اسلامي مبادرت كرده است تا به هر نحو ممكن اين كشور را همچون گذشته به تبعيت از خويش وادارد و منافع خويش را در ايران و منطقه خليج‌فارس و خاورميانه به شكل بهتري تأمين كند. آخرين حربه دولتمردان امريكايي، بحران‌سازي و ايجاد جوّي آكنده از رعب و وحشت در خصوص دستيابي جمهوري اسلامي به فناوري صلح‌آميز هسته‌اي است. اين در حالي است كه متحدان و پيروان امريكا در منطقه همچون رژيم صهيونيستي و پاكستان نه تنها به فناوري هسته‌اي دست يافته‌اند بلكه به ساخت و آزمايش سلاحهاي اتمي خود نيز اقدام كرده‌اند. مقاله حاضر در صدد است تا با مقايسه فشارهاي ايالات متحده بر جمهوري اسلامي و نرمش در برابر كشورهاي اتمي همجوار به تبيين اين فشارها در چارچوب نظريه فشارهاي تعارضي بپردازد.
واژه‌گان كليدي: ايالات متحده امريكا، ايران، پاكستان، رژيم صهيونيستي، فناوري هسته‌اي، موشك بالستيك، فشارهاي تعارضي.

نویسنده: سوزان ال. گوچ،فرانك جونز/ دكتر سعيد ميرترابي

چكيده

مقاله حاضر سير تحّول، شيوه تلاش و سازماندهي حكومت و وزارت دفاع امريكا درخصوص بهره‌گيري از نفوذ استراتژيك را به عنوان ابزار قدرت ملي، مورد بحث و بررسي قرار مي‌دهد. چنانكه در مقاله توضيح آن خواهد آمد، ايالات متحده در جنگ جهاني دوم از دسته جنگ رواني، براي اعمال نفوذ استراتژيك خود بهره مي‌جست اما در خلال سالهاي نخست جنگ سرد، تشكيلات ديگري را تحت عنوان اداره استراتژي رواني به كار گرفت كه بعدها نهاد ديگري با نام هيئت هماهنگ‌كننده عمليات، از زمان جنگ ويتنام تا به امروز، جايگزين تشكيلات قبلي شد. حال اين پرسش مطرح مي‌شود كه نهادهاي مذكور، امروزه براي مقابله با تهديدات نامتقارن قرن 21، به شيوه مؤثري سازمان‌دهي شده‌اند يا خير؟ این مقاله به دنبال پاسخگویی به این سؤال است.

نویسنده: عليرضا بيابان‌نورد

چكيده

عمليات رواني بر انحاي مختلف زندگي عادي و روزمره ما را تحت تأثير قرار مي‌دهد. در حالي كه مسائل سياسي فراوان، مختلف و در مواردي، با روندي تصاعدي افزايش مي‌يابند، اين قبيل مسائل عموماً نسبي هستند؛ يعني شايد آنچه كه يك كشور به عنوان يك مسئله سياسي مي‌پندارد، براي كشور ديگر مسئله نباشد. نسبي بودن مسائل سياسي خود نيز ناشي از اين حقيقت است، كه مردم هر كشوري شرايط عيني را به اشكال مختلف تجربه مي‌كنند.
ظهور، حدوث و روند مسائل سياسي خود در قالب چهار مرحله قابل طبقه‌بندي و بيان است، يعني در مرحله اول مردم و مسئولان يك كشور به يك مسئله سياسي آگاه شده و به منظور مبارزه با آن تجهيز مي‌شوند، در مرحله دوم اقدام رسمي نسبت به مسئله به عمل مي‌آيد. در مرحله سوم مردم يك كشور به نحوي مثبت يا منفي نسبت به اقدام رسمي به مسئله، از خود واكنش نشان مي‌دهند و در مرحله چهارم افراد درگير با مسئله به طرح راهكارها و راهبردهای جايگزين، مي‌پردازند. در هر حال مسئله عمليات رواني در دو كشور عراق و افغانستان به عنوان دو بازيگر در صحنه سياسي جهان كه با امريكا در تقابل بوده‌اند از مراحل بالا پيروي مي‌كنند. يعني وضعيتي كه هر كس دوست دارد در آن شرايط، تغيير مناسب خود را اعمال كند. اين مقاله به بررسي مراحل چهارگانه بالا در روند برخورد دو كشور با دولت متجاوز امريكا مي‌پردازد.
واژگان کلیدی: عملیات روانی، رسانه‌های جمعی، افکار عمومی، 11 سپتامبر، خاورمیانه، عراق، افغانستان.

سخن سردبیر: حجت‌اله مرادی

استراتژي مفهومي كلي و جامعي است كه مجري عمليات رواني به منظور هدايت عمليات رواني بر روي كشور و جمعيت آماج انتخاب مي‌كند، استراتژي انتخاب شده، در صورتي كه اثر اساسي بر روي موقعيت كشور مبدأ بگذارد و قبل از اينكه به كار برده شود بايد از طرف تصميم‌گيرندگان نهايي تاييد و تصويب شود. براي مثال، يك كشور ممكن است نخواهد استراتژي و … امتياز را در مذاكراتي خاص به كار برد زيرا نگران آن است كه مبادا از عدم توافق در مذاكره اشخاصي ثالث مانند عامه مردم و … مكدر شوند. اين انتخاب استراتژي ممكن است به صورت امتياز ديگري« ندادن امتيازات بيشتر و غيره نيز درآيد. قبل از پرداختن به شرح و تفسير چگونگي انتخاب استراتژي، خوب است تمايز بين استراتژي و تاكتيك را درك كنيم. استراتژي رويكردي كلي است كه در طول اجراي عمليات رواني به كار گرفته مي‌شود، حال آنكه تاكتيك عبارت است از به كار گرفتن عملي خاص در زماني معين براي تامين منظور و هدفي محدود.

نویسنده: دكتر پرويز امام‌زاده فرد

چكيده

عمليات رواني را مي‌توان به كارگيري تواناييهاي بشري براي كنترل شناخت، آگاهيها و تصورات مردمي معين و از پيش هدف قرار گرفته شده تعريف كرد. امروزه توانايي نظامهاي سياسي براي دست زدن به عمليات رواني را چهارمين شكل و عملكرد قدرت نام نهاده‌اند. در اين مقاله خصوصيات عمليات رواني در دوران جنگ سرد و پس از آن را مقايسه مي‌كند و به اين نتيجه مي‌رسد كه اهداف اصلي و غايي در هر دو دوره مشترك و همانند بوده‌اند. با وجود اين، ابزارهاي عمليات رواني در دوران پس از جنگ سرد با دوره گذشته تغييرات زيادي كرده است. اين تغييرات، تحت تأثير تحول و پيشرفت تكاملي در فناوري به دست آمده است. بنابراين از آنجا كه انسان و تمايلات سياسي او در طول تاريخ تغيير چنداني نكرده است پس جنگها و عمليات رواني نيز، همچون جنگها و عمليات نظامي ثابت و پا بر جا مي‌ماند.
واژگان كليدي: عمليات رواني، جنگ سرد، فناوري، ابزارهاي عمليات رواني، امريكا، شوروي، فناوري اطلاعات، عمليات رواني الكترونيك.

نویسنده: دكتر حميد هاديان

چكيده

امروز روحيه‌سازي جنگي از بعد سلحشوري جنگي براي تشكيل يگانهاي تيپ هوابرد و نيز در بعد انسان‌افزار بيوسايبر و سيستم سيستمها (روحيه سيستمي جنگي) توليد جنگجويان جديد را به دنبال داشته است. همانگونه كه امواج پر نفوذ عمليات رواني، روحيه جنگي (روحيه انسان سلحشوري) را تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد، برتري فنآوريهاي شبكه‌اي نظامي نيز، بيوسايبر و سيستم سيستمها را تحت تأثير قرار داده است. اين مقاله به عمق استراتژيك روحيه سلحشوري انساني، انسان‌افزار دانش نظامي و سيستمهاي جديد جنگي در فضاي متحول فنآوري شبكه‌اي نظامي، در محافل فكري و مراكز اجرايي ناظر بر فرآيند گذار ارتش امريكا به قرن 21، مي‌پردازد.
واژگان كليدي: روحيه جنگي، عمليات رواني، يگانهاي هوابرد، آمادگي بدني، توانمندي نظامي، نيروي انساني.

نویسنده: كول‌براد ام.‌ وارد/ علي‌ پور‌قلي

چكيده

هدف اين مقاله، تحليل و برجسته نمودن رويكرد كنوني دولت به عمليات نفوذ استراتژيك در فضاي بين‌المللي است. نفوذ استراتژيك، محل تلاقي سازمانهاي اطلاعاتي است كه در طي فرآيند يكپارچه‌سازي بين‌سازماني با يكديگر ادغام شده و به مسائلي همچون ديپلماسي عمومي، روابط عمومي و اطلاعات بين‌‌المللي نظامي (يا به عبارتي عمليات رواني وزارت دفاع) مي‌پردازند. اين مقاله به طور ويژه، تحليلي تطبيقي را از رويكردهاي اساسي كه وزارت دفاع، وزارت امورخارجه و شوراي امنيت ملي / كاخ سفيد در سطح بين‌المللي به كار مي‌گيرند، ارائه مي‌دهد و راه‌كارهايي را پيشنهاد مي‌دهد كه به فنون اطلاعاتي كه منجر به ارتقاي اهداف استراتژيك مي‌شود، معطوف است.
واژگان کلیدی: عملیات نفوذ استراتؤیک، دیپلماسی عمومی،روابط عمومی، اطلاعات بین‌المللی نظامی، عملیات روانی.

نویسنده: اعظم حسيني هنزايي

چكيده

آنچه كه در اين مقاله مورد بحث قرار مي‌گيرد, تبليغات, عمليات رواني و جنگ اطلاعاتي است و به دو بخش اصلي تقسيم مي‌شود. بخش اول اين بحث از آنجاست كه مفهوم و استراتژيهاي جنگ, پس از جنگ سرد تغيير كرده است. در جنگهاي نوين, ظهور جنگ در رسانه‌ها, مهم‌تر از طرفهاي درگير در جنگ است, زيرا, اين رسانه‌ها وقت و منابع بيشتري را براي كنترل و اداره كردن تبليغات جنگ به كار مي‌برند. همچنين, ممكن است اين رسانه‌ها تحت تأثير روشهاي تبليغاتي باشند. به هر حال, هيچ يك از اين دو, نه اهداف استراتژيك تبليغات و نه استراتژيهاي تبليغاتي عمده, براي به كارگيري اين اهداف تغيير نكرده‌اند. بنابراين, در قسمت نخست اين مقاله, به اختصار, تحليلي از هارولد دي. لاسول( ), درباره اهداف استراتژيك تبليغات در جنگ جهاني اول و استراتژيهاي تبليغاتي, ارائه خواهد شد. كتاب ارزشمند لاسول با اينكه در حدود 80 سال پيش نوشته شد, اما, بيشتر تحليلهايش هنوز هم قابل استفاده و معتبر است. از آنجا كه, اصولاً اهداف استراتژيك و راهبردهاي تبليغاتي به همان شكل باقي مانده‌اند, ازاين‌رو, روشهاي تبليغاتي تاحدي پيچيده‌تر شده است و يا دست‌كم واژه تبليغات به عمليات رواني تغيير كرده و آنگاه به فرهنگ واژه‌هاي نظامي وارد شده است. بنابراين, سعي خواهد شد تا با جستجو در تعريفهاي نظامي (ايالات متحده و ناتو) معاني درستي از برخي مفاهيم مربوط به تبليغات ارائه شود. دومين بخش, نمونه‌هايي است از استفاده عمده ايالات متحده و ناتو, در مقام مجري اصلي جنگهاي نوين, از تبليغات, جنگهاي اطلاعاتي و عمليات رواني در سه نبرد مختلف پس از دوران جنگ سرد (جنگ خليج‌فارس, كوزوو و جنگ افغانستان) و ديگر اينكه آيا استراتژيهاي تبليغاتي لاسول مي‌تواند به فهم ما در اين مورد كمك كند. مقاله حاضر, همچنين, با خاطر نشان كردن جنگهاي نوين در نبرد عليه تروريسم به پايان مي‌رسد.
واژگان كليدي: تبليغات, سانسور عقايد, جنگ اطلاعاتي, عمليات رواني, جنگهاي نوين, جنگ خليج‌فارس, جنگ كوزوو, جنگ افغانستان, نبرد عليه تروريسم.

نویسنده: حسن سبيلان اردستاني

چكيده

امروز تروريسم به يكي از پيچيده‌ترين و در عين حال رايج‌ترين شيوه‌هاي عمليات رواني تبديل شده است و به واقع مي‌توان ادعا كرد كه بيشتر عمليات رواني بين‌المللي از عمليات تروريستي بهره مي‌برند. در اين شيوه تروريستها با انهدام مراكز و كشتار شهروندان و سپس با سوء استفاده از تبليغات رسانه‌اي در جوامع، رعب و وحشت ايجاد مي‌كنند. ايجاد رعب و وحشت هدف غيرمستقيم تروريستها است. بدين ترتيب عمليات تروريستي از دو بخش تشكيل مي‌شود؛ بخش اول انهدام و كشتار است كه تروريستها انجام مي‌دهند، بخش دوم ايجاد رعب و وحشت از عمليات فيزيكي در جامعه با استفاده از رسانه‌هاي همگاني است. به عبارت بهتر رسانه‌ها، عمليات فيزيكي تروريستها را ناآگاهانه و ناخواسته تكميل مي‌كنند. اكنون اين پرسش مطرح است كه رسانه‌ها چگونه رفتار كنند كه در عين پوشش خبري عمليات تروريستي، بازيچه و آلت دست تروريستها واقع نشوند؟ در اين مقاله سعي شده است تا الگوي جديدي براي پوشش رسانه‌اي تروريسم ارائه شود تا رسانه‌ها آلت دست تروريستها و وسيله گسترش و موفقيت آنها نشوند و همچنين پوشش رسانه‌اي، اين نوع عمليات خشن را در سطح جامعه و جهان كاهش دهد.
واژگان كليدي: تروريسم، عمليات رواني، رسانه، پوشش رسانه‌اي.

نویسنده: عليرضا بيابان‌نورد

چكيده

تحولات در روابط جمهوري اسلامي ايران با امريكا در چند دهه گذشته گوياي وجود بحرانهاي عميقي از جمله بحران فرهنگي و رواني بين جمهوري اسلامي و امريكا است. نويسنده مقاله، با تاكيد بر موضوع عمليات رواني امريكا از ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي تا بحران هسته‌اي نشان مي‌دهد كه دليل اصلي بحران و تعارض بين امريكا و ايران نحوه عملكرد ساختارهاي اطلاعاتي و فزون‌‌طلبي سياسي امريكا است. امريكا با تأكيد فراوان بر ابعاد فرهنگي و هويتي در برخورد با جمهوري اسلامي سعي دارد با بهره‌گيري از ابزار عمليات رواني و استفاده از اصل فرصت و بهره‌برداري از وقايع به اهداف خود نايل آيد.
واژگان كليدي: عمليات رواني، انقلاب اسلامي، ايران، رسانه‌ها، امريكا، پرونده هسته‌اي، خاورميانه، جنگ سرد، كاپيتاليسم، سوسياليسم.

نویسنده: الكساندر جرج/ مترجم: علي جامه بزرگ

اشاره

نظريه نفوذ بر رفتار متقابل كشورها و سازمانهاي مختلف با يكديگر نظر دارد. تا آنجا كه به نظريه نفوذ مربوط است، وجود ارتباط سياسي و يا اجتماعي، هرچند اندك، بر نداشتن ارتباط مزيتي نسبي دارد. اين اصل به ما مي‌گويد رضايت بخش‌ترين گزينه‌هاي نظريه نفوذ، خواه در ساختاري از ديپلماسي بگنجد يا نه، ارتباط است. ارتباط مداوم بسيار كم است و حتي در صورت تحقق نيز بيش از هر موضوع ديگري،‌ ويژه به شمار مي‌آيد. نفوذ بيشتر به شكل بازي بين دولتها ظهور مي‌كند. موضوع اصلي مقاله حاضر نيز نحوه نفوذ متقابل دولتها بر رفتار يكديگر است. هدف از انتشار اين مقاله آشنايي خوانندگان عمليات رواني با سازوكارهاي ديپلماسي رسمي و غير رسمي مي‌باشد.
واژگان كليدي: بازدارندگي، ديپلماسي زور، نفوذ، استراتژي مصالحه، اقدام متقابل شرطي، دولتهاي سركش، خرابكاران، بازيگران منطقي.

نویسنده: حميد نيكرو/ ابراهيم لطفيان

چكيده

تروريسم به اشكال مختلف زندگي عادي و روزمره افراد جامعه را تحت تأثير قرار مي‌دهد. در حالي كه مسائل پيرامون تروريسم فراوان است و در بعضي از كشورها با روندي تصاعدي افزايش مي‌يابد، اين قبيل مسائل عموماً نسبي هستند؛ يعني شايد آنچه براي جامعه‌اي به عنوان مسئله امنيتي ظاهر مي‌گردد، براي جامعه ديگر اهميت نداشته باشد. نسبي بودن تروريسم نيز ناشي از اين حقيقت است، كه مردم و مسئولان كشورها در شرايط عيني مختلفي به سر مي‌برند. ظهور، ايجاد و روند تروريسم در قالب چهار مرحله طبقه‌بندي مي‌شود: 1- مرحله اول، آگاهي تروريستها از مسئله و تجهير براي مبارزه با آن است. 2- اقدام عملي و رسمي نسبت به مسئله به عمل مي‌آورند 3- در مرحله سوم واكنش نشان مي‌دهند 4- در صورت شكست مرحله سوم به طرح راهكارها و استراتژيهاي جايگزين، به منظور پرداختن به مسئله اقدام مي‌كنند. در هر حال عمليات رواني شيوه و راه بيان خواسته‌هاي تروريستها در مرحله چهارم را كه مرحله جايگزين خشونت است ارائه مي‌كند يعني وضعيتي كه منافع دو طرف درگير را فراهم نمايد تا خشونت از جامعه حذف و مذاكره جايگزين آن شود. افزون بر اين، درمان اساسي تروريسم مستلزم تجزيه و تحليل مسائل اجتماعي رفتارهاي نامتعارف و نابهنجار است. عمليات رواني با آسيب‌شناسي معضل تروريسم، سياستهاي اصلاح رفتار مناسب را پيشنهاد مي‌نمايد. اين مقاله به بررسي تروريسم از ديدگاه عمليات رواني مي‌پردازد و عوامل پيدا و پنهان را معرفي و نحوه مقابله با آن را به اختصار توضيح مي‌دهد.
واژگان كليدي: عمليات رواني،‌ تروريسم، روشهاي مقابله با تروريسم، گروه، ديپلماسي عمومي.

نويسنده: استفان تي.هاسمر
ناشر: انتشارات رند
معرفي: ابراهيم لطفيان کريم
تعداد صفحات: 200